Βρήκα την ημέρα – επέτειο της δημοσίευσης του άρθρου, για τη δίκλωνη έλικα στο Nature – να γίνω δυσάρεστος και δη στις συναδέλφους μου…
Όμως, επειδή τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν τα άρθρα στα οποία η Ρόζαλιντ Φράνκλιν παρουσιάζεται ως η παραγκωνισμένη αξία που συνέβαλε στην εύρεση της στερεοδιάταξης του μορίου, καλό είναι να έχουμε υπόψη και τα εξής.

1ον. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το περιβάλλον του Κέιμπριτζ και των υπόλοιπων πανεπιστημίων διεθνώς, ήταν ανδροκρατικό. Και επίσης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο ανώριμος, κατά την κοινωνική συμπεριφορά Τζέιμς Γουότσον– όπως τον σκιαγράφησε σε βιβλίο του ο νομπελίστας Φρανσουά Ζακόμπ – εξέφραζε και διακατεχόταν από σεξιστικές αντιλήψεις.
2ον. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η περίφημη φωτογραφία 51, περιήλθε στην κατοχή των Γουότσον και Κρικ – εν αγνοία της Φράνκλιν – από τον Ρέιμοντ Γκόσλινγκ που ήταν αυτός που την είχε «τραβήξει», υπό την εποπτεία της κρυσταλλογράφου, στο διάστημα που ήταν διδακτορικός φοιτητής της.
3ον. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η φωτογραφία, το περιθλασιόγραμμα δλδ, από μόνο του, χωρίς δηλαδή τα δεδομένα (γωνίες δεσμών, πλάτος μορίου, μήκος μιας πλήρους στροφής του) δεν μπορούσε να προσφέρει καμία απολύτως ένδειξη για τη στερεοδιάταξη του μορίου, ώστε να …. επωφεληθούν οι Γουότσον και Κρικ, στων οποίων τα χέρια περιήλθε λαθραίως.
4ο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Φράνκλιν σε μια ανεπίσημη, μη εμπιστευτική, αναφορά της προς τον Mαξ Πέρουτζ, ιδρυτή του εργαστηρίου Cavendish-δηλαδή του εργαστηρίου στο οποίο εργάζονταν οι Γουότσον και Κρικ- εξέθετε με πληρότητα τις μετρήσεις της. Ο Πέρουτζ διεβίβασε την αναφορά στον Μπραγκ-διευθυντή του Cavendish- o οποίος με τη σειρά του, τις πέρασε – όπως ήταν αναμενόμενο – στους ανθρώπους που εργάζονταν πάνω στη δομή του DNA, δηλαδή στους Γουότσον και Κρικ. Οι δύο τελευταίοι, εφαρμόζοντας στις μετρήσεις της Φράνκλιν, τη μαθηματική ανάλυση που είχε επινοήσει ο Κρικ, μπόρεσαν να διατυπώσουν το μοντέλο της δίκλωνης έλικας, όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Μετά λοιπόν όλα αυτά, γεννιούνται τα ερωτήματα:

Α. Αξίζει τιμή στην Ρόζαλιντ Φράνκλιν; Το δίχως άλλο. Η μαθηματική επεξεργασία – επαναλαμβάνω επινοήσεως Κρικ – στηρίχθηκε στα δεδομένα της τα οποία, όμως, γνώριζε ότι θα φτάσουν στα χέρια των δυο επιστημόνων.
(Γι’ αυτό άλλωστε δεν καταδέχτηκε στο διάστημα της σύντομης ζωής της να διατυπώσει οποιοδήποτε αναξιοπρεπές παράπονο. Άλλωστε συνδεόταν φιλικά με τη σύζυγο του Κρικ, Οντίλ που και αυτή, όπως και ο Κρικ της συμπαραστάθηκαν ως τις τελευταίες στιγμές της ζωής της…)

Β. Μήπως πρέπει να «ψαλιδίσουμε» λίγο την επιτυχία των Γουότσον και Κρικ, αφού η εργασία τους επιβεβαιώθηκε από τα δεδομένα μιας τρίτης; Σε καμιά περίπτωση όχι.
Η συμβολή των δυο επιστημόνων δεν ήταν η κρυσταλλογραφική ερμηνεία της φωτογραφίας (που θα ξανα-επαναλάβω βασίστηκε σε μαθηματικό μοντέλο του Κρικ). Η συμβολή των δυο επιστημόνων έγκειται στο ότι έθεσαν τον θεμέλιο λίθο μιας επιστήμης, που σήμερα μαζί με την Πληροφορική, αποτελεί τον πλέον δραστήρια αναπτυσσόμενο επιστημονικό κλάδο.
Αναφέρομαι φυσικά στη Μοριακή Βιολογία, την οποία εδραίωσαν όταν έδειξαν ότι η βιολογική καταλληλότητα του μορίου, ως χημικού φορέα της κληρονομικότητας, εξηγείται από τη στερεοδιάταξή του. Αλλά και αντιστρόφως, ότι ένα μόριο με τέτοια στερεοδιάταξη, δεν μπορούσε παρά να είναι κατάλληλο ως γενετικό υλικό.
Με άλλα λόγια, η μεγάλη τους στιγμή, η στιγμή για την οποία τους τιμούμε σήμερα, ήταν η στιγμή που η Φυσικοχημεία – επιτρέψτε μου να πω – γίνεται Βιολογία, στο μέτρο που τα εξεταζόμενα φαινόμενα – η μοναδικότητα του DNA, σε όλον τον κόσμο, για αυτοκαθοδηγούμενη αντιγραφή – ασφυκτιούν εντός ενός πλαισίου ερμηνείας που έχει συζητήσιμες ιδιαιτερότητες, στον οργανικό κόσμο.

Κι ας τελειώσω με μια πρόταση. Καθώς είναι βέβαιο πως ο ρόλος της γυναίκας στο εργαστήριο ήταν, και τότε – ίσως όπως και τώρα – υπονομευμένος, θα έλεγα ότι υπάρχουν καλύτερα παραδείγματα μερικών από τις πολλές αδικίες που υπέστησαν οι ερευνήτριες. Μεταξύ αυτών θα επέλεγα το παράδειγμα της Νέττυ Στίβενς, της οποίας η μοναδική συμβολή και προτεραιότητα στην αποσαφήνιση του χρωμοσωμικού φυλοκαθορισμού, είναι άγνωστη, ακόμη και μεταξύ των βιολόγων…