Απεβίωσε ο James Watson, το άλλο μέλος του διδύμου που ανεκάλυψε τη δίκλωνη έλικα του DNA, μας ενημερώνουν με παραπλήσιες διατυπώσεις, τα διάφορα σάιτ.
Επειδή λοιπόν η δίκλωνη έλικα του DNA, αλλά και το ίδιο το αρκτικόλεξο έχουν πέσει θύματα της επιτυχίας τους – καθώς η τριβή τους στις εικαστικές αναπαραστάσεις και στο καθημερινό λεξιλόγιο του 20ου αιώνα, άμβλυνε την αιχμηρότητά τους και θόλωσε τη σημασία τους, χρήσιμες είναι μερικές επισημάνσεις.
Όταν ο Watson και ο Crick αποκάλυψαν τη μορφή που έχει το μόριο του DNA στον χώρο (στερεοδιάταξη) ήταν αδύνατον να συλλάβουν τους ομόκεντρους κύκλους των συνεπειών του επιτεύγματός τους. Χάρη σε αυτό εδραιώθηκε ένας νέος επιστημονικός κλάδος που σήμερα, μαζί με την Πληροφορική, αποτελεί τον πλέον δραστήρια αναπτυσσόμενο επιστημονικό κλάδο. Πρόκειται για τη Μοριακή Βιολογία, τον κλάδο της Βιολογίας που συσχετίζει τη δομή ενός βιολογικού μορίου με τη βιολογική λειτουργία και καταλληλότητά του.

Όποτε κάνετε μια εξέταση PCR – για να διαπιστώσετε αν έχετε προσβληθεί από έναν ιό, ή αν είστε φορέας μιας ύποπτης μετάλλαξης- όταν εμβολιάζεστε κατά του κορωνοϊού με ένα εμβόλιο mRNA, όταν λαμβάνετε ινσουλίνη, αυξητική ορμόνη ή μονοκλωνικά αντισώματα, ή όταν διαβάζετε πως μια νέα μορφή θεραπείας ενός νοσήματος – όπως π.χ. ο καρκίνος- στηρίζεται στην ανάλυση του γενετικού προφίλ του ασθενούς, όταν, όταν, όταν … τότε – ακόμη κι αν δεν το γνωρίζετε – επωφελείστε, ή ελπίζετε να επωφεληθείτε από κάτι που δεν θα είχε υπάρξει, αν ο Watson και Crick δεν είχαν αποκαλύψει το 1953 τη δίκλωνη έλικα.

Ας επιστρέψουμε όμως στον μεγάλο εκλιπόντα, τον James Watson. Η σταδιοδρομία του διέγραψε μια από τις θεαματικότερες τροχιές στην ιστορία της επιστήμης. Στην ηλικία των 15 ετών αποφοίτησε από το Γυμνάσιο, στην ηλικία των 22 ετών υπέβαλε το διδακτορικό του και στην ηλικία των 25 ετών συνέβαλε στην αποκάλυψη της δίκλωνης έλικας!
Βεβαίως η σταδιοδρομία αυτή εκτός από τα φωτεινά της σημεία, είχε και σκοτεινά.

Ας πω λοιπόν ότι ο Watson, όντως, σε διάφορες ευκαιρίες είχε διατυπώσει σεξιστικές και ρατσιστικές θέσεις. Τις τελευταίες – από ανάγκη ή φιλότιμο τις ανασκεύασε. Όμως η ζημιά στον εαυτό του είχε γίνει και η ανασκευή των δηλώσεών του ουδόλως τις διέγραψε από τη μνήμη μας.
Εντούτοις όμως, τίθεται ένα θέμα ισοζυγίου. Ο εκλιπών, από επιπολαιότητα ή ιδεολογία υπέπεσε βαρύτατα ατοπήματα. Στην ηθική ζυγαριά των άτεγκτων κατηγόρων του, τι μετρά περισσότερο: Το ατόπημά του ή τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων που επωφελήθηκαν και επωφελούνται από τις συνέπειες του επιτεύγματός του;

Ρητορική ερώτηση, όταν οι «κατήγοροι» του Watson, θα πείτε, φαίνεται ότι περισσότερο αγαπούν την καταγγελία, παρά την αρετή που θα τον οδηγούσε να σκεφτεί και μια, και δυο φορές τις αστόχαστες δηλώσεις του.
Βαριά κουβέντα λες, ίσως σκεφτούν μερικοί. Όμως δεν είναι. Και για να το αποδείξω θα ισχυριστώ ότι στη φούρια τους να κατασκευάσουν έναν «θύτη», δεν διστάζουν κάτι ακόμη χειρότερο: Να κατασκευάσουν ένα «θύμα» του που να ταιριάζει στην ιδεοληψία τους.

Εν προκειμένω, το «θύμα» είναι η Rosalind Franklin, για την οποία, όντως, ο Watson, είχε εκφραστεί υποτιμητικά.
Περνάει λοιπόν από το μυαλό των αυτόκλητων υπερασπιστών της μνήμης της, ότι η θυματοποίησή της είναι προσβλητική για την επιστημονική προσωπικότητα μιας σπουδαίας γυναίκας η οποία ποτέ δεν ένοιωσε – κι ας δέχτηκε τους υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς του Watson – παραγκωνισμένη.
Μάλλον όχι, καθώς στο κατηγορητήριο κατά του Watson έχει προστεθεί και μια ακόμη βαρύτερη κατηγορία: Ότι αν το δίδυμο Watson-Crick, δεν είχε καρπωθεί λάθρα, την εργασία της, δεν θα είχε οδηγηθεί στην αποκάλυψη της στερεοδιάταξης του DNA.

Ας πω λοιπόν επ’αυτού ότι δεν υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των βιολόγων και των ιστορικών της επιστήμης τους. Υπάρχουν πολλοί που θεωρούν ότι η εργασία της υπεκλάπη, υπάρχουν όμως και άλλοι που θεωρούν αβάσιμη την κατηγορία. Πιο συγκεκριμένα, ότι η κρίσιμη μαθηματική επεξεργασία, για την αποκάλυψη της δομής του μορίου, που είχε γίνει από τον Crick είχε προηγηθεί της λαθροχειρίας· λαθροχειρίας που είναι επίσης αμφίβολη, καθώς το επίμαχο περιθλασιόγραμμα του μορίου – η περίφημη φωτογραφία 51 – που είχε ληφθεί από τον διδακτορικό φοιτητή της Raymond Gosling, είχε δοθεί από την ίδια, στον διευθυντή του εργαστηρίου στο οποίο εργάζονταν οι Watson και Crick.

Αντιλαμβάνομαι ότι τα πράγματα της επιστήμης, οι προτεραιότητες στις ανακαλύψεις και οι ανταγωνισμοί είναι περίπλοκα ζητήματα, ώστε να ανακύπτουν πολλές και διάφορες προσεγγίσεις.

Υπάρχει όμως και κάτι που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Οι δυο επιστήμονες, ανεκοίνωσαν το εύρημά τους στο περιοδικό Nature, τον Απρίλιο του 1953. Η Franklin απεβίωσε, στην ηλικία των 37 χρόνων, δηλαδή πέντε χρόνια μετά. Στα τελευταία μάλιστα χρόνια της ζωής της είχε συνδεθεί φιλικά με το ζεύγος Francis και Ontil Crick που της συμπαραστάθηκε, ως την τελευταία της πνοή.
Αν η Franklin αισθανόταν, έστω και κατ’ ελάχιστον, παραγκωνισμένη και θύμα λαθροχειρίας πόσο πιθανό θα ήταν να μην το εκφράσει, και ακόμη περισσότερο, πόσο πιθανό θα ήταν να συνδεθεί φιλικά με έναν εκ των κλοπέων της εργασίας της;
Εν τέλει, είναι θελκτικές οι ιστορίες που έχουν έναν κακό δράκο. Φτάνει τα «θύματα» του δράκου, να μην κινδυνεύουν περισσότερο από τον αφηγητή της ιστορίας, παρά από τον ίδιο τον δράκο…