Ένα από τα πολλά πράγματα που εντυπωσιάζουν όποιον αναδιφά στην ιστορία της βιολογίας, είναι ότι για την ιδιαίτερη αυτή επιστήμη, όσο νόημα έχουν οι ανακαλύψεις, το ίδιο – αν όχι περισσότερο – έχουν οι έννοιες τις οποίες οι μεγάλοι ερευνητές επενόησαν, ώστε να προσλάβουν και να κατανοήσουν το αντικείμενο της μελέτης τους.
Τι έμαθα λοιπόν σήμερα και σας το παραθέτω; Έμαθα την ιστορία της ονομασίας των φυλετικών χρωμοσωμάτων ως Χ και Υ. Πριν σας την πω όμως – στην έκταση, όμως που επιτρέπει το μέσο – καλό είναι να επισημάνουμε ότι η αποδοχή της σχέσης των χρωμοσωμάτων με τον φυλοκαθορισμό, εκτός της αυταξίας της, συνέβαλλε, ώστε ο Thomas Hunt Morgan, να εστερνιστεί – βοηθούντων φυσικά και των πειραμάτων του – την ιδέα της σύνδεσης του Μεντελισμού με την Χρωμοσωμική υπόθεση.
Ας πούμε λοιπόν ότι η συσχέτιση του φύλου με τα χρωμοσώματα είναι μια πολύ παλιά ιστορία. Πόσο παλιά; Μας φέρνει πίσω στα 1891, οπότε ο Γερμανός βιολόγος Hermann Henking, παρετήρησε ότι στους αρσενικούς γαμέτες ενός εντόμου, αποκλειστικά, υπάρχει ένα «ιδιόρρυθμο στοιχείο χρωματίνης» που το ονόμασε x. Το στοιχείο αυτό, εννέα χρόνια αργότερα, ο Αμερικανός βιολόγος Clarence McClung, το θεώρησε υπεύθυνο για τον φυλοκαθορισμό και το χαρακτήρισε – λόγω του ακανόνιστου σχήματός του και του γεγονότος ότι δεν είχε ταίρι, όπως τα άλλα χρωμοσώματα – «βοηθητικό χρωμόσωμα».
Αυτό λοιπόν το χρωμόσωμα ήταν που υπέπεσε στην αντίληψη του Edmund B. Wilson – επιστήθιου φίλου του Morgan, και και διευθυντή του τμήματος Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Columbia – και της Nettie Stevens – μιας συγκινητικής γυναικείας φιγούρας της βιολογίας, για λόγους που δεν είναι της παρούσης να αναφέρουμε, η οποία υπήρξε φοιτήτρια του Morgan. Χάρη στην ανεξάρτητη εργασία του διάσημου Wilson και της άσημης Stevens, θεμελιώθηκαν οι πρώτες κυτταρολογικές ενδείξεις, ότι ο καθορισμός του φύλου και τα χρωμοσώματα, ήταν πράγματα που συνδέονται.
Αξίζει ωστόσο να αναφερθεί πως η Stevens ήταν που ονόμασε τα διαφορετικά μέλη των φυλετικών χρωμοσωμάτων που παρατηρούμε στα ετερογαμετικά είδη των οργανισμών. Το ένα το ονόμασε l (προφανώς από το large – αναφερόμενη σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε Χ χρωμόσωμα) και το άλλο s (από το small – αναφερόμενη στο «βοηθητικό χρωμόσωμα» που σήμερα συμβολίζουμε και ονομάζουμε Υ).
Όταν το 1910 επιβεβαιώθηκε, πέραν πάσης αμφιβολίας, πως σε πολλά είδη – συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου – ο φυλοκαθορισμός είναι χρωμοσωμικός και διατυπώθηκε η περίφημη εργασία του T. H. Morgan και των θρυλικών fly boys του, στο εργαστήριο με τις μύγες στο Columbia, άνοιξε κι ο δρόμος για τη διευθέτηση του τρόπου με τον οποίο ονομάζονται τα φυλετικά χρωμοσώματα. Το 1917 το Χ έγινε αυτό γνωρίζουμε σήμερα: το χρωμόσωμα που στους περισσότερους οργανισμούς συναντάται στα άτομα και των δύο φύλων και το Υ, επίσης το χρωμόσωμα που συναντάται στο αρσενικό.
Πότε ονομάστηκαν και πώς ονομάστηκαν τα υπόλοιπα χρωμοσώματα, δηλαδή τα αυτοσώματα; Α αυτό πήρε αρκετό χρόνο. Σε μια διεθνή διάσκεψη, που έγινε μόλις το 1960 οι βιολόγοι αποφάσισαν να προσδώσουν στα αυτοσώματα αντί ονομασίας αριθμό. Ξέρετε. Με το γνωστό και κατά φθίνον μέγεθος πρότυπο.
