Γιατί μας αρέσει να διαβάζουμε ιστορίες; ρωτά ο δημοσιογράφος τον Διονύση Σαββόπουλο. Κι εκείνος του απαντά αμέσως: «Μας αρέσει γιατί ο κόσμος είναι ένα χάος και οι ιστορίες τον βάζουνε σε τάξη».
Δεν είναι η μοναδική φορά που ένας καλλιτέχνης, ή γενικότερα η Τέχνη, με τον αυθαίρετο τρόπο τους, δίνουν απαντήσεις που βρίσκονται πολύ κοντά στην πραγματικότητα ή μερικές φορές, την προαναγγέλουν. Μην πούμε πολλά για να το αποδείξουμε. Φτάνει το παράδειγμα των μυθιστορημάτων του Ιουλίου Βερν, αλλά και του Άγγλου ποιητή Κόλεριτζ, ο οποίος προανήγγειλε την ιδέα της Εξέλιξης του Ανθρώπου – καμιά σαρανταριά χρόνια πριν τον Δαρβίνο – όταν σε μια διάλεξή τους είχε υποστηρίξει πως: Η ανθρώπινη φυλή δημιουργήθηκε από προγενέστερες μορφές που πέρασαν μέσα από διαδοχικές φάσεις εξέλιξης.
Κατά αρκετούς η απάντηση του φιλτάτου Διονύση, ίσως βρίσκεται πολύ κοντά στην επιστημονική και δη, εξελικτική εξήγηση.
Η ικανότητά μας να μιλούμε – όπως συνάγεται από τη μελέτη των ανατομικών και νευροβιολογικών προϋποθέσεων για την ανάπτυξή της – έχει μια σχετικά πρόσφατη ιστορία: 50.000 ή και 10.000 χρόνια πριν. Είναι αμφίβολο αν θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε και να εξελιχτούμε περαιτέρω, χωρίς ένα όργανο που θα μας βοηθούσε να συνεννοούμαστε και να συνεργαζόμαστε για την εξεύρεση πόρων, την προειδοποίηση και αντιμετώπιση απειλών κ.ά. Επίσης είναι αμφίβολο αν θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και να είναι βιώσιμες, όχι μόνο οι πρώτες ανθρώπινες κοινότητες, αλλά και οι σύγχρονες κοινωνίες, χωρίς την κοινά αποδεκτή νοηματοδότηση – αυτό, δηλαδή που εννοεί ο Σαββόπουλος, όταν λέει ότι οι ιστορίες βάζουν τον κόσμο σε τάξη – του κόσμου που μας περιβάλλει.
Αν λοιπόν η προσέγγιση αυτή είναι ορθή, τότε το ότι μας αρέσει να διηγούμαστε, να γράφουμε και να ακούμε ιστορίες, δεν είναι παρά μια προσαρμογή που είναι συστατικό της μεγαλειώδους εξελικτικής εποποιίας μας.
Όμως υπάρχουν και διαφορετικές απόψεις. Κατ’ αυτές είναι ενδεχόμενο η ανάπτυξη του λόγου να είναι παραπροϊόν της εξέλιξής μας, η οποία θα μπορούσε να προχωρήσει και άνευ αυτού. Η Εξέλιξη δεν είναι μηχανικός. Εργάζεται, άνευ σχεδίου, αξιοποιώντας το σκόρπιο και στην πλειονότητά του, επιζήμιο υλικό που της παρέχουν οι μεταλλάξεις, χώρια ότι πολλά βιολογικά γνωρίσματα που κατέλιπε η Εξέλιξη, δεν προσδίδουν απαραίτητα προσαρμοστικό πλεονέκτημα στον φορέα τους.
Φυσικά η σελίδα δεν έχει το υπόβαθρο να απορρίψει διαρρήδην την τελευταία άποψη. Αλλά στο χαώδες και ραγδαία μεταβαλλόμενο πεδίο της μελέτης της Εξέλιξης του ανθρώπου, πόσος χώρος για βεβαιότητες υπάρχει; Δύσκολα, λοιπόν η σελίδα μπορεί να φανταστεί ότι ένα τόσο καίριο χαρακτηριστικό του ανθρώπου – χαρακτηριστικό που οδήγησε στη δημιουργία των μεγάλων πολιτισμών, μπορεί να είναι παραπροϊόν της Εξέλιξης ή εξελικτικώς ουδέτερο.
Μέχρι λοιπόν να λυθεί το πρόβλημα, αν δηλαδή η ομιλία- ευρύτερα ο λόγος- αποτελεί εξελικτική προσαρμογή, μπορούμε να αναρωτιόμαστε για κάτι πιο στέρεο. Το πώς δηλαδή εξελίχθηκε η αγαπημένη μας αφήγηση στον ανθρώπινο και τελευταία, τεχνολογικό πολιτισμό που αναπτύξαμε. Γι΄αυτό όμως θα μιλήσουμε μια επόμενη φορά.