Το πιο διάσημο από τα σαρκοφάγα φυτά, αλλά ένα και από τα συναρπαστικότερα φυτά στον κόσμο είναι ένα φυτό του οποίου η κοινή σύγχρονη ονομασία είναι Μυγοπαγίδα της Αφροδίτης. Τα τροποποιημένα φύλλα της, που κλείνουν για να παγιδεύσουν και να χωνεύσουν μικρά έντομα της επιτρέπουν να εμπλουτίζει τη «διατροφή» της με θρεπτικά συστατικά τα οποία σπανίζουν στο φτωχό έδαφος του φυσικού βιοτόπου της που είναι οι βάλτοι και τα έλη των Καρολίνων.
Η πρώτη, γνωστή, γραπτή περιγραφή της έγινε το 1759 από τον Arthur Dobbs σε μια επιστολή προς έναν φίλο του βοτανολόγο. Ο Dobbs, ερασιτέχνης βοτανολόγος και ο ίδιος, ήταν ο Βασιλικός κυβερνήτης της Βόρειας Καρολίνας στο χρονικό διάστημα 1754 – 1763. Στην επιστολή του, εντυπωσιασμένος από τα χαρακτηριστικά και τη συμπεριφορά του σαρκοφάγου φυτού έγραφε: στον φίλο του:
«Το μεγάλο θαύμα του φυτικού βασιλείου είναι ένα πολύ περίεργο, άγνωστο είδος ευαίσθητου φυτού. Είναι ένα φυτό νάνος. Τα φύλλα του μοιάζουν με στενό τμήμα σφαίρας και αποτελούνται από δύο μέρη, σαν το καπάκι ενός πορτοφολιού με ελατήριο, με το κοίλο μέρος τους στραμμένο προς τα έξω· το καθένα τους φέρει οδοντωτές άκρες (ώστε να σχηματίζουν με κάτι που θυμίζει σιδερένιο δόκανο για αλεπούδες). Μόλις κάτι αγγίξει τα αγγίξει ή πέσει ανάμεσά τους, κλείνουν αμέσως σαν παγίδα με ελατήριο και το εγκλωβίζουν. Το άνθος του είναι λευκό. Σε αυτό το εκπληκτικό φυτό έδωσα το όνομα: Ευαίσθητη μυγοπαγίδα».

Χρειάστηκε να περάσουν εννέα περίπου χρόνια μέχρι τα πρώτα ζωντανά δείγματα του φυτού να εισαχθούν στην Αγγλία και να δημοσιευθεί στο περιοδικό London Magazine ένα άρθρο γι’ αυτό, με τίτλο Ένα νέο ευαίσθητο φυτό ανακαλύφθηκε. Ο συντάκτης του άρθρου, ένας Ιρλανδός έμπορος και φυσιοδίφης ονόματι John Ellis, προσέδωσε στο φυτό τη συστηματική ονομασία που χρησιμοποιούμε και σήμερα, Dionaea muscipula (Διωναία μυγοπαγίδα), εξηγώντας στους αναγνώστες, ότι: σε ένα φυτό με τόσο «όμορφα γαλακτόλευκα άνθη και κομψά φύλλα, αξίζει να δοθεί το όνομα της θεάς της ομορφιάς και του έρωτα» καθώς η Αφροδίτη, ως κόρη της Διώνης, ήταν Διωναία… Ήταν μια εύστοχη επιλογή: Το όνομα του γένους (Dionaea) πιστώνεται στον Σουηδό βοτανολόγο Daniel Solander ο οποίος εκείνα τα χρόνια ζούσε στο Λονδίνο, και ο Ellis πριν τη δημοσίευση του άρθρου το είχε υποβάλει στον Κάρολο Λινναίο (μαζί με μια εικόνα του φυτού) και ο Λινναίος το είχε εγκρίνει, εκφράζοντας όμως σοβαρές επιφυλάξεις αν πράγματι το φυτό σκοτώνει και χωνεύει τα έντομα που παγίδευε.
Ήταν όμως και μια φρόνιμη επιλογή. Εκείνα τα χρόνια, στον στενό κύκλο των φυσιοδιφών που είχαν στην κατοχή τους το φυτό, η δημοφιλής ονομασία του ήταν: tipitiwitchet. Ήταν μια φαινομενικά αθώα λέξη, που κατά μία εκδοχή προερχόταν από κάποια ιθαγενή ονομασία, χωρίς όμως η εκδοχή αυτή να έχει ποτέ τεκμηριωθεί. Οι ιστορικοί της βοτανικής και οι γλωσσολόγοι θεωρούν πιθανότερο ότι η λέξη παραπέμπει στην έκφραση «tippet-de-witchet», που στην αγγλική αργκό του ύστερου 17ου και του 18ου αιώνα σήμαινε τα γυναικεία γεννητικά όργανα, και ότι επρόκειτο για ένα «άτακτο» λογοπαίγνιο, έναν ευφημισμό με τον οποίο οι σοβαροί φυσιοδίφες υπαινίσσονταν την ομοιότητα των φύλλων του φυτού με το γυναικείο αιδοίο.
Η πρώτη πλήρης βοτανολογική περιγραφή του φυτού έγινε πάλι από τον John Ellis, δυο χρόνια αργότερα (1770) στο βιβλίο του: Οδηγίες για την εισαγωγή σπόρων και φυτών από τις Ανατολικές Ινδίες και άλλες μακρινές χώρες, ένα εγχειρίδιο για τη συλλογή και διατήρηση φυτών και σπόρων από καπετάνιους και ιατρούς πλοίων. Στο βιβλίο του περιέγραφε αναλυτικά τα φύλλα και τα άνθη της Διωναίας και τον τρόπο με τον οποίο συλλαμβάνει τα έντομα και είχε μάλιστα συμπεριλάβει την εικόνα που είχε στείλει στον Λινναίο. Η εικόνα – μια επιχρωματισμένη χαλκογραφία του James Roberts, σε σχέδιο άγνωστου καλλιτέχνη – απέδιδε με ακρίβεια τα χαρακτηριστικά του φυτού, αλλά και την αντίθεση ανάμεσα στο επάνω και στο κάτω τμήμα του: το επάνω μισό της εικόνας, που το καταλαμβάνει μια συστάδα λευκών ανθέων τα οποία στηρίζονται σε ένα κομψό στέλεχος, είναι καθησυχαστικό και χαρίεν. Το κάτω όμως μισό απεικονίζει με ρεαλισμό την απειλητική γοητεία των φύλλων του. Η ροζέτα από τα πράσινα, σαρκώδη λοβώδη φύλλα είναι αναμφισβήτητα όμορφη, όμως το αιματόχρουν και υδαρές εσωτερικό των φύλλων, είναι μια αδυσώπητη παγίδα για τα θύματα που παρασύρονταν από τη γοητεία του, όπως η ψαλλίδα και η μύγα στο αριστερό και δεξιό τμήμα της εικόνας αντίστοιχα.

Με τέτοια χαρακτηριστικά, αλλά και με τον τρόπο που αποδόθηκαν εικαστικά, δεν είναι παράξενο ότι το φυτό «διαβάστηκε» από την πρώτη στιγμή μέσα από το ανδρικό βλέμμα. Για τους φυσιοδίφες του 18ου αιώνα ήταν κυρίως ένα πονηρό αστείο, ένα tipitiwitchet. Έναν αιώνα αργότερα όμως, όταν ο Δαρβίνος, επεκτείνοντας με δικά του πειράματα τις παρατηρήσεις προγενέστερων ερευνητών, έπεισε οριστικά την επιστημονική κοινότητα ότι αυτά τα φυτά πράγματι χωνεύουν τη λεία τους, το αστείο σκοτείνιασε. Στη βικτωριανή φαντασία, το σαρκοφάγο φυτό ενίσχυσε την εικόνα της αρπακτικής γυναικείας σεξουαλικότητας: Η γυναίκα που με το δέλεαρ της ομορφιάς και της χάρης της, παγιδεύει και καταστρέφει τον άνδρα που πέφτει θύμα της γοητείας της.
Τι γνωρίζουμε λοιπόν σήμερα για το φυτό αυτό; Πρώτον, ότι είναι ενδημικό: στη φύση συναντάται μόνο σε μια μικρή παράκτια περιοχή της Βόρειας και της Νότιας Καρολίνας. Δεύτερον, ότι χρειάζεται άφθονο φως, μόνιμη υγρασία και, παραδόξως, έδαφος εξαιρετικά φτωχό σε άζωτο και φώσφορο, στοιχεία απαραίτητα για την ανάπτυξη κάθε φυτού. Σε τέτοιες συνθήκες, η φυσική επιλογή ευνόησε όσα φυτά μπορούσαν να αναπληρώσουν την έλλειψη από μια άλλη πηγή: τη λεία τους. Τρίτον, ότι κατά τα λοιπά η Διωναία είναι ένα κανονικό φυτό: τις ενεργειακές της ανάγκες τις καλύπτει, όπως όλα τα φυτά, με τη φωτοσύνθεση. Τέταρτον, ότι κινδυνεύει. Η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης την κατατάσσει στα τρωτά είδη. Εν μέρει έχει πέσει η ίδια θύμα της γοητείας της, αφού η λαθροσυλλογή για το εμπόριο είναι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την επιβίωσή της, τόσο που στη Βόρεια Καρολίνα έχει χαρακτηριστεί κακούργημα. Οι άλλοι δύο είναι η οικιστική ανάπτυξη και η καταστολή των πυρκαγιών: η Διωναία χρειάζεται τις περιοδικές φωτιές, οι οποίες την απαλλάσσουν από την παρουσία υψηλότερων φυτών, που αλλιώς θα την έπνιγαν. Πέμπτον και κυριότερο, ότι ο μηχανισμός με τον οποίο ελέγχει το κλείσιμο της παγίδας της είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά παραδείγματα «μέτρησης» και «μνήμης» στον κόσμο των φυτών.
Για τη σύνταξη του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν οι πηγές:
Direction for seeds and plants
Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για την ενδιαφέρουσα πτυχή της «φυτικής νοημοσύνης» που εκδηλώνει η Διωναία στο ακόλουθο άρθρο του b4u:

