BIOLOGY 4U

Κατηγορία: Πρόσωπα

  • Ένας βιολόγος με σημαντικό διπλωματικό και ανθρωπιστικό έργο

    Ένας βιολόγος με σημαντικό διπλωματικό και ανθρωπιστικό έργο

    Αν κάνετε μια βόλτα στο παρκάκι της Βασιλέως Κωνσταντίνου που βρίσκεται απέναντι από το όμορφο Πάρκο Ριζάρη, θα δείτε την προτομή ενός αποφασιστικού άνδρα, ο οποίος δείχνει να συλλογίζεται στη σκιά των αθηναϊκών λευκών που τον περιβάλλουν. Αν πλησιάσετε θα διαβάσετε το όνομα Φρίντγιοφ Νάνσεν. Ποιος τάχα να είναι ο άνδρας αυτός, και για ποιο λόγο η Ελληνική πολιτεία τον έχει τιμήσει με την τοποθέτηση της προτομής του; 

    Ο Fridtjof Nansen ήταν ένας “δικός” μας, κατά τις σπουδές και το επάγγελμά του άνθρωπος: ένας Νορβηγός ζωολόγος, που εξελίχθηκε σε έναν ευφυή και ανθρωπιστή διπλωμάτη. Η ζωή του ήταν πολυκύμαντη και η προσωπικότητά του πολυσχιδής. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Βασιλικό Πανεπιστήμιο Φρέντερικ, στράφηκε στη νευροβιολογία και συνέβαλε στην εδραίωση του δόγματος του νευρώνα, που είχε διατυπώσει ο Santiago Ramón y Cajal. Μετά όμως το 1896, θελγόμενος από τις εξερευνήσεις στράφηκε στην ωκεανογραφία, ώστε δύο χρόνια αργότερα να διασχίσει με τα πόδια τη Γροινλανδία, και τέσσερα χρόνια αργότερα τον Αρκτικό Ωκεανό, αφού είχε φροντίσει – επί τούτω – να παγιδευτεί το πλοίο του από τους πάγους. 

    Η κούραση και οι κίνδυνοι των αποστολών αυτών, φαίνεται πως δεν μείωσαν καθόλου τη ενεργητικότητα του ακούραστου επιστήμονα και εξερευνητή. Μετά το πέρας των αποστολών γοητεύθηκε από τη διεθνή πολιτική. Ξεκίνησε με την υπεράσπιση των Νορβηγικών συμφερόντων στη διαμάχη που είχαν τότε οι Νορβηγοί με τους Σουηδούς, και στη συνέχεια διετέλεσε πρεσβευτής της χώρας του, στη Βρετανία.  

    Όμως το μεγαλύτερο από τα διπλωματικά επιτεύγματά του, ήταν εξόχως ανθρωπιστικό.

    Το 1921 λοιπόν αντιλαμβανόμενος τον μεγάλον αριθμό Ρώσων εκτοπισμένων από το νεοσύστατο σοβιετικό καθεστώς (περίπου 800.000) – που είχαν διασπαρεί στην Ανατολική Ευρώπη – κατέβαλε προσπάθειες ώστε να γίνουν πάλι δεκτοί από την πατρίδα τους. Σύντομα όμως άλλαξε γνώμη διότι διεπίστωσε ότι θα τους περίμενε η τύχη που είχε μια ομάδα Ρώσων εκπατρισμένων στη Βουλγαρία, οι οποίοι μετά τον επαναπατρισμό τους, τουφεκίστηκαν από το Σοβιετικό καθεστώς.

    Έτσι ανεζήτησε μια άλλη λύση. Η λύση αυτή ήταν να προτείνει το 1922 στην Κοινωνία των Εθνών τη δημιουργία ενός διαβατηρίου για ανθρώπους που είχαν στερηθεί την ιθαγένειά τους. Το διαβατήριο αυτό που ονομαζόταν διαβατήριο Νάνσεν, έγινε δεκτό από την Κ.Τ.Ε. και οι κάτοχοί του, μπορούσαν πλέον να μετακινούνται μεταξύ των διαφορετικών χωρών, οι οποίες δεσμεύονταν να τους δεχτούν. Χάρη στο διαβατήριο αυτό σώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι που εγκαταστάθηκαν και βρήκαν εργασία στις νέες πατρίδες τους. Ο οργανισμός των Νόμπελ τίμησε τον σπουδαίο αυτόν ανθρωπιστή με Νόμπελ Ειρήνης το 1922. 

    Τα διαβατήρια για την Ελευθερία

    Τον έχει όμως τιμήσει και η χώρα μας που δεν έχει ξεχάσει τη μεγάλη συνεισφορά του στη διάσωση χιλιάδων Μικρασιατών με την εμπλοκή του στην επίλυση του προσφυγικού προβλήματος που ακολούθησε την καταστροφή του 1922: Εκτός από την προτομή του πάρκου

    της Λεωφόρου Βασιλέως Κωνσταντίνου – έργο της γλύπτριας ‘Αννας Χριστοφορίδου – ένας Δήμος της Αθήνας, με προσφυγική ιστορία, ο Δήμος Υμηττού έχει δώσει το όνομα τού ιδεαλιστή επιστήμονα και διπλωμάτη σε μια από τις παρακείμενες στην ΠΥΡΚΑΛ, οδούς του.

    Ο Νάνσεν πέθανε το 1930, από γρίπη. Αμέσως μετά η ΚΤΕ ίδρυσε το Διεθνές Γραφείο Προσφύγων Νάνσεν το οποίο τιμήθηκε, επίσης με βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1938. Χάρη στις ενέργειες του Γραφείου σώθηκαν περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι. Μεταξύ αυτών, ο  Βλαδιμίρ Ναμπόκοφ, η Άννα Παύλοβα και ο Ιγκόρ Στραβίνσκι και πολλοί άλλοι.

  • Η ωδή στο θαύμα της ζωής, του Richard Feynman

    Η ωδή στο θαύμα της ζωής, του Richard Feynman

    Το φθινόπωρο του 1955, δέκα χρόνια πριν ο Richard Feynman τιμηθεί με το βραβείο Νόμπελ, ανέβηκε στο βήμα της συνόδου της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, για να μιλήσει με θέμα την “Αξία της Επιστήμης“. 

    Αφού ξεκίνησε παραθέτοντας τον υπότιτλο της ομιλίας του, με τον οποίο επεσήμαινε πως “απ’ όλα τα δώρα της επιστήμης, σημαντικότερο πρέπει να θεωρείται, το ότι μας έχει δώσει την ελευθερία να αμφιβάλλουμε“, προχώρησε στην εισαγωγή της στην οποία ανέφερε:

    Κατά καιρούς, διάφοροι άνθρωποι μου λένε ότι οι επιστήμονες πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στα κοινωνικά προβλήματα – και πιο συγκεκριμένα ότι πρέπει να είνε πιο υπεύθυνοι, όταν εξετάζουν τον αντίκτυπο της επιστήμης στην κοινωνία. Φαίνεται δηλαδή, ότι γενικά πιστεύεται πως αν οι επιστήμονες εστίαζαν σε αυτά τα πολύ σύνθετα κοινωνικά προβλήματα και δεν ξόδευαν τον χρόνο τους, χαζεύοντας σε μικρότερης σημασίας επιστημονικά προβλήματα, το πράγμα θα πήγαινε καλύτερα. 

    Μου φαίνεται λοιπόν ότι πράγματι, από καιρό σε καιρό, σκεφτόμαστε τα προβλήματα αυτά, χωρίς ωστόσο να απασχολούμαστε καθ’ ολοκληρίαν μαζί τους· κι ο λόγος είναι ότι έχουμε επίγνωση πως δεν διαθέτουμε μια μαγική συνταγή για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων. Τα προβλήματα αυτά είναι πολύ πιο σύνθετα από τα επιστημονικά, κι όταν τα συζητούμε συνήθως δεν καταλήγουμε κάπου.

    Πιστεύω ότι ένας επιστήμονας που εξετάζει μη επιστημονικά προβλήματα είναι εξίσου ανόητος με οποιονδήποτε άλλο· κι όταν μιλάει για ένα μη επιστημονικό θέμα, ακούγεται τόσο αφελής όσο κάποιος που μιλάει για κάτι, για το οποίο δεν έχει εκπαιδευτεί. Δεδομένου ότι το ζήτημα της αξίας της επιστήμης δεν είναι ένα επιστημονικό θέμα, αυτή η ομιλία είναι αφιερωμένη στην απόδειξη της άποψής μου, δια του παραδείγματος.

    Ανάμεσα λοιπόν στα παραδείγματά του, με τα οποία αναπτύσσει και υποστηρίζει την άποψή του για τη σημασία της επιστήμης,  είναι ένας βουδιστικός μύθος. Ο Feynman αξιοποιεί τον μύθο αυτόν  – σύμφωνα με τον οποίο κάθε άνθρωπος παίρνει ένα κλειδί, που ανοίγει όμως τόσο την πύλη του Παράδεισου, όσο και της Κολάσεως – για να δείξει ότι έργο της Επιστήμης είναι να παράσχει στον άνθρωπο το “κλειδί”, αλλά μέριμνα της Ηθικής να τον βοηθήσει να διακρίνει, ποια από τις πύλες που βρίσκονται μπροστά του είναι του Παράδεισου, και ποια της Κόλασεως. 

    Είναι όμως και ένα δικό του ποίημα που όταν το διαβάζει, στο αυστηρό και εξειδικευμένο ακροατήριό του, το ακροατήριο αυτό – το μαθημένο να εκφράζεται με εξισώσεις και χημικούς τύπους – γοητεύεται. Και πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει, όταν ο Feynman κατάφερε με τη συμπυκνωτική δύναμη της ποίησης, να υμνήσει, σε λίγους στίχους το θαύμα της ζωής, την εποποιία της Εξέλιξης και την περιέργεια, που κινητροδότησε την άλλη μεγάλη, ανθρώπινη εποποιία, που είναι αυτή της επιστήμης.

    Παραθέτω λοιπόν το ποίημα αυτό, σε δική μου απόδοση. Επειδή ενδέχεται να έχω αστοχήσει   στην απόδοση αυτή, τόσο γλωσσικά, όσο και αισθητικά, παραθέτω και τη διεύθυνση που οδηγεί στη διάλεξη του Feynman, ώστε να δείτε το πρωτότυπό του στη 2η σελίδα της, από εδώ. 

    Η χωρίς τίτλο ωδή στο θαύμα της ζωής του R. Feynman

    Στέκομαι στην ακρογιαλιά, μόνος, κι αρχίζω να συλλογίζομαι. Μπροστά μου τα ορμητικά κύματα … βουνά μορίων που το καθένα τους είναι αφοσιωμένο στο δικό του, άνευ νοήματος έργο… Τρισεκατομμύρια, το ένα ανεξάρτητο από το άλλο. Ωστόσο για κοίτα, όλα μαζί φτάνουν στην ακτή αφρίζοντας.

    Αιώνα τον αιώνα, πριν υπάρξει μάτι να τα δει, χρόνο τον χρόνο να χτυπούν με βρόντο στην ακτή… Για ποιον; Γιατί σε έναν πλανήτη άβιο, που δεν υπάρχει κανείς να τ΄απολαύσει;

    Ανειρήνευτος, μαστιγωμένος από την ενέργεια πλανήτης, γέννημα του Ήλιου, που τον απελευθέρωσε στο διάστημα. Κι όμως, κάτι ασήμαντο μέσα της, κάνει τη θάλασσα να βρυχάται.

    Βαθιά μέσα της, τα μόρια επαναλαμβάνουν τα αιώνια μοτίβα τους, μέχρι νέες μορφές να σχηματιστούν. Φιάνουν τα ίδια τον εαυτό τους και μαζί τους φιάχνουν κι άλλα, κι ένας νέος χορός ξεκινά.

    Μεγαλώνουν σε μέγεθος και σε πολυπλοκότητα … έμβια όντα, συσσωματώματα ατόμων, DNA, πρωτεΐνες, που χορεύουν ένα μοτίβο που γίνεται όλο και πιο σύνθετο.  

    Κι απ’ το αρχαίο λίκνο τους φτάνουν στην ξηρά που θα εγκατασταθούν. Άτομα με συνείδηση, μάζα με περιέργεια…

    Στέκεται στην ακρογιαλία, ένα θαύμα που κατάπληκτο αναρωτιέται… Εγώ. Ένα σύμπαν ατόμων, ένα άτομο στο σύμπαν…

    O διάσημος τσελίστας Yo-Yo Ma εμπνεόμενος από το ποίημα του φίλου του Feynman συνεργάστηκε με τη γραφίστρια Kelli Anderson, στην παραγωγή ενός βίντεο στο οποίο κατά την εκτέλεση ενός κομματιού του Bach, ακούγεται η ηχογραφημένη απαγγελία του ποιήματος από τη φωνή του Feynman.  Μπορείτε να απολαύσετε την εκτέλεση, τα γραφικά και την απαγγελία από το βίντεο που ακολουθεί.

    .

  • Ένας σημαντικός γενετιστής που υπέκυψε στη γοητεία της ευγονικής

    Ένας σημαντικός γενετιστής που υπέκυψε στη γοητεία της ευγονικής

    Σας έχω τόσες φορές μιλήσει για τον γενετιστή Τόμας Χαντ Μόργκαν, ώστε να μη χρειάζεται καν, να σας τον συστήσω. Όμως αυτή τη φορά δεν θα σας μιλήσω γι’ αυτόν. Θα σας μιλήσω για έναν μαθητή του και μετέπειτα νομπελίστα (1946), τον Χέρμαν Μύλλερ οποίος σε μια περίοδο της ζωής του (1933-1936), θελγόμενος από τα κομμουνιστικά ιδεώδη εγκαταστάθηκε στην ΕΣΣΔ – πριν την εγκαταλείψει, στο ενδεχόμενο να πέσει κι αυτός θύμα των διώξεων που υφίσταντο οι γενετιστές. 

    Ο Μύλλερ λοιπόν, εκτός από κομμουνιστής, ήταν και οπαδός της ευγονικής (έχουμε αναφέρει σε προηγούμενη δημοσίευση ότι η ευγονική είχε γοητεύσει πολιτικούς και διανοούμενους απ’ όλο το πολιτικό φάσμα, χωρίς καμία εξαίρεση).
    Έτσι το 1936, έστειλε  μια επιστολή στον Στάλιν με σκοπό να του εξηγήσει το ευγονικό του πρόγραμμα, ώστε να τον πείσει να το εφαρμόσει στην ΕΣΣΔ. (Ο σύνδεσμος προς την ιστορική επιστολή, από εδώ)

    Ποιο ήταν, σε γενικές γραμμές αυτό το πρόγραμμα; Ήταν ένα πρόγραμμα που εμπνεόταν από το όραμα να γίνει ο ίδιος ο άνθρωπος κύριος της εξελικτικής του μοίρας, παίρνοντάς την στα χέρια του, από το ελεύθερο, απρόβλεπτο και συχνά επώδυνο παιχνίδι των φυσικών δυνάμεων. 
    Τι προέβλεπε; Ανάμεσα στα άλλα, και τη δημιουργία μιας τράπεζας σπέρματος υγειών, ταλαντούχων, ευφυών, και με επιθυμητά φυσικά χαρακτηριστικά ανδρών, από την οποία θα αντλείτο σπέρμα με σκοπό την τεχνητή γονιμοποίηση, ώστε τα ζευγάρια να αποδεσμεύσουν τη συναισθηματική και σεξουαλική ζωή τους, από την τεκνοποίηση – δηλαδή τη δημιουργία βιολογικών τέκνων τους, προκειμένου να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας με βελτιωμένα γενετικά χαρακτηριστικά που θα ήταν απαλλαγμένη από τον πόνο ο οποίος συνόδευε τα κληρονομικά νοσήματα. 
    Φυσικά, στο ευγονικό πρόγραμμα του Μύλλερ καθοριστικό ρόλο είχε και το κοινωνικό περιβάλλον, που σε καθεστώς αταξικής κοινωνίας, θα παρείχε ισότητα ευκαιριών και δυνατοτήτων στην εκπαίδευση και στη δημόσια υγεία, ώστε η ευγονική να μη γίνει ένα όπλο στα χέρια των ισχυρών, κατά των αδυνάτων, όπως συνέβαινε στις αστικές κοινοβουλευτικές δημοκρατίες.

    Με άλλα λόγια, ο Μύλλερ πρότεινε στον Στάλιν να γίνει η ΕΣΣΔ ένας δοκιμαστικός σωλήνας στον οποίο  θα έμπαιναν σε ταυτόχρονη εφαρμογή δυο πειράματα: Το πείραμα του κοινωνικού μετασχηματισμού – με βάση το κομμουνιστικό ιδεώδες και το πείραμα του βιολογικού μετασχηματισμού – με βάση το ευγονικό όραμα.
    Ο Στάλιν απέρριψε την πρόταση του Μύλλερ, καθώς ασπαζόταν την άποψη του Λυσένκο, ότι τον κύριο ρόλο στον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών των οργανισμών τον είχε το περιβάλλον, κι όχι τα γονίδια, που για τον Λυσένκο, αποτελούσαν, μια εσφαλμένη, αλλά και ύποπτη, επινόηση της αστικής βιολογίας.
    Δεν έκανε όμως μόνον αυτό. Διέταξε να μεταφραστεί στα ρωσικά το βιβλίο του Μύλλερ στο οποίο ο συγγραφέας παρουσίαζε το όραμά του για την ευγονική (ο τίτλος του ήταν: Πέρα από τη νύχτα”)  προκειμένου να συνταχθεί μια αυστηρή καταδικαστική κριτική του. 
    Θα χαρακτήριζα την έμπνευση του Μύλλερ να στείλει τη συγκεκριμένη επιστολή στον Στάλιν, ιστορική. Όχι μόνον ως χειρονομία, ούτε από την άποψη των επιπτώσεών της στον Μύλλερ – καθώς ο Μύλλερ εξαιτίας της επιστολής αυτής, αλλά και συνεργούσης και της αμέριστης υποστήριξης προς τους διωκόμενους από τον Λυσένκο, γενετιστές, έπεσε σε δυσμένεια, ώστε να τα μαζέψει άρον άρον και προφασιζόμενος τη συμμετοχή του στον Ισπανικό Εμφύλιο να εγκαταλείψει την ΕΣΣΔ, και να μην επιστρέψει ποτέ σε αυτήν…

    Θα χαρακτήριζα λοιπόν την πρωτοβουλία του Μύλλερ ιστορική, και από την άποψη των συνεπειών και του διεθνούς αντικτύπου που θα είχε, το ενδεχόμενο να εφαρμοζόταν, στη δεύτερη μεγάλη υπερδύναμη του κόσμου, ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα ευγονικής, και μάλιστα με τον οργανωμένο και απαρέγκλιτο τρόπο που μπορούσε να εγγυηθεί μια δικτατορία, έναντι μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. 
    Το τι θα συνέβαινε στην περίπτωση αυτή, είναι ένα ερώτημα, που νομίζω ότι δύσκολα θα το απαντούσε με βεβαιότητα, η ιστορική έρευνα.

  • H επιστημονική Οδύσσεια του Γεωργίου Παπανικολάου

    Τ ι παράξενη πορεία… Από το 1904, με το πτυχίο Ιατρικής στο χέρι, πείθει τον πατέρα του να χρηματοδοτήσει περαιτέρω σπουδές του, αντί να επιλέξει τη σίγουρη επαγγελματική καριέρα του στρατιωτικού γιατρού ή του ιδίωτη γιατρού στη γενέτειρά του, την Κύμη. Έτσι, το 1907, βρίσκεται στη Γερμανία να διδάσκεται Βιολογία από τον Ernst Haeckel, στο Πανεπιστήμιο της Ιένας και Γενετική, από τον August Weismann, ενώ παράλληλα εργάζεται για την ολοκλήρωση της διατριβής του, στο Ζωολογικό Ινστιτούτου του Μονάχου, που είχε ως θέμα τη “Φυλετική διαφοροποίηση της Δάφνιας”. 


    Κι όταν, το 1910 επιστρέφει στην Ελλάδα, αναζητώντας – ανεπιτυχώς – μια ακαδημαϊκή καριέρα στη Βιολογία, γνωρίζει μια απόγονο της Μαντούς Μαυρογένους, την Ανδρομάχη την οποία παντρεύεται. Αμέσως μετά φεύγει για το Μονακό, αποδεχόμενος πρόταση να εργαστεί ως ερευνητής στο Ωκεανογραφικό Μουσείο του πριγκηπάτου. 
    Είναι όμως φιλόπατρις και το 1912, παρατάει την έρευνα στο Ωκεανογραφικό Μουσείο και επιστρέφει στην Ελλάδα, για να λάβει μέρος, ως στρατιωτικός γιατρός, στον 1ο Βαλκανικό πόλεμο. Στο διάστημα αυτό αποφασίζει να μεταναστεύσει στις ΗΠΑ, πληροφορούμενος ότι η άνοδος των πανεπιστημιακών σπουδών εκεί, του ανοίγει προοπτικές ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας. 

    Ο Σεπτέμβριος του 1913 τον βρίσκει, μαζί με τη σύζυγό του στη νήσο Έλις να μοιράζεται, με χιλιάδες άλλους μετανάστες την ταλαιπωρία των νομικών και ιατρικών ελέγχων, προκειμένου να τους επιτραπεί η είσοδος στις ΗΠΑ.  Κι όταν ολοκληρώθηκαν οι διατυπώσεις, και το ζευγάρι έγινε δεκτό, τα πράγματα δεν βελτιώθηκαν με μιας. Οι πρώτες βδομάδες στην Αμερικανική μητρόπολη ήταν δύσκολες. Τα περιορισμένα οικονομικά του ζευγαριού υποχρέωσαν τον Γεώργιο Παπανικολάου- διότι αυτός είναι ο επιστήμονας στον οποίο αναφέρομαι- να εργαστεί ως πωλητής χαλιών στο πολυκατάστημα Gimbel και τη σύζυγό του να ράβει, στο ίδιο κατάστημα, κουμπιά. 

    Τόμας Χαντ Μόργκαν

    Ευτυχώς όμως για τον ίδιο, και περισσότερο για τις γυναίκες που επωφελήθηκαν, από την τεράστια προσφορά του, η θητεία του ως πωλητής χαλιών ήταν σύντομη. Χάρη στους παλαιούς συμπολεμιστές του στον 1ο Βαλκανικό πόλεμο, που είχαν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ, προσελήφθη ως δημοσιογράφος στο μοναδικό ελληνόφωνο περιοδικό “Ατλαντίς“, που εκδιδόταν στη Νέα Υόρκη. Αυτή η πρόσληψη στάθηκε αιτία να γνωριστεί προσωπικά με τον Τόμας Χαντ Μόργκαν*, τον καθηγητή Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια,  ο οποίος εκείνη την εποχή ολοκλήρωνε, με μια ομάδα νεαρών συνεργατών του, την εργασία που έθεσε τα θεμέλια της επιστήμης της Γενετικής, στη μορφή με την οποία τη γνωρίζουμε σήμερα. 


    Κάποια στιγμή, στη συνέντευξη που παραχώρησε ο Μόργκαν στον Παπανικολάου, ο Αμερικανός ρώτησε τον Έλληνα με το δυσκολοπρόφερτο όνομα, αν έχει κάποια σχέση με τον συντάκτη της εργασίας για τη Δάφνια. Όταν ο Παπανικολάου του απάντησε ότι ήταν αυτός ο συντάκτης, ο Μόργκαν συνέταξε αμέσως μια συστατική επιστολή προς το Εργαστήριο Παθολογίας του Νοσοκομείου του Κορνέλ, στην οποία πρότεινε την άμεση πρόσληψη του νεαρού επιστήμονα. Από εκεί άρχισαν όλα. Η έρευνα που του ανατέθηκε, δηλαδή η μελέτη της επίδρασης του αλκοόλ στα χρωμοσώματα των ινδικών χοιριδίων τον οδήγησε να αντιληφθεί ότι η μορφή των κυττάρων που είχαν αποσπαστεί από τη μήτρα, μπορούσε να αξιοποιηθεί ως δείκτης για την κατάσταση των ωοθηκών και της μήτρας.

    Τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Το 1928 ο Παπανικολάου, παρουσίασε το ομώνυμο τεστ του, για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου της μήτρας, που δεν έγινε όμως αποδεκτό, παρά το 1943, όταν συνεργαζόμενος με τον γυναικολόγο Herbert F. Trau, απέδειξαν ότι το τεστ, καθιστά δυνατή ακόμη και τη διάγνωση ασυμπτωματικών μορφών καρκίνου, για τους οποίους η ιστολογική εξέταση και η βιοψία, ήταν αρνητικές.

    Ο μεγάλος αυτός συμπατριώτης μας, γεννήθηκε σαν σήμερα, την 13η Μαίου του 1883  και απεβίωσε την 19η Φεβρουαρίου του 1962, ένα μήνα δηλαδή μετά την πραγμάτωση του ονείρου του, τη δημιουργία του πρώτου Αντικαρκινικού Κυτταρολογικού Ινστιτούτου, το οποίο ξεκίνησε την έρευνα, υπό τη διεύθυνση του Παπανικολάου, τον Ιανουάριο του 1962.

    * Ο Morgan μνημόνευσε τη διδακτορική διατριβή του Παπανικολάου στο βιβλίο του «Κληρονομικότητα και φύλο» που εκδόθηκε το 1913 στις σελίδες 183-85

  • Διεθνής ημέρα της γυναίκας

    Θα μου επιτρέψετε να τιμήσω την διεθνή ημέρα της γυναίκας με τον τρόπο μου. Παρουσιάζοντας, δηλαδή τρεις γυναίκες που αν και δεν είναι ανάμεσα στα μεγάλα ονόματα της Βιολογίας, περιλαμβάνονται στις πρώτες γυναίκες που επέλεξαν τη Γενετική, ως πεδίο της ερευνητικής ενασχόλησής τους. Ήταν οι Edith Wallace  η Eleth Cattell και η Clara Lynch. Η κοινή ιδιότητα που συνδέει όλες τους, ήταν ότι εκτός από γενετίστριες εργάζονταν στο ίδιο εργαστήριο, το εργαστήριο του Thomas Hunt Morgan (κι αν σας έχω μιλήσει γι’ αυτόν…) στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, την πρώτη δεκαετία του 1900.


    (Αριστερά η Edith Wallace και δεξιά η Lilian Morgan)

    Πριν σας αναφέρω τη συμβολή καθεμιάς τους, που ομολογουμένως θα γίνει πλήρως κατανοητή, κυρίως από τους βιολόγους αναγνώστες, να σας πω ότι την εποχή εκείνη η Γενετική ήταν ένας ελκυστικός ερευνητικός προορισμός για τις γυναίκες. Ο λόγος; Ούσα ακόμη νεαρή επιστήμη, δεν οδηγούσε σε υψηλές διακρίσεις και μεγάλους μισθούς, με συνέπεια να επιλέγεται από ερευνητές των οποίων οι προσδοκίες ήταν χαμηλές. Και τέτοιοι ερευνητές ήταν οι γυναίκες, που όσο εύκολα επιλέγονταν από τα εργαστήρια, τόσο δύσκολα αναγνωριζόταν το έργο τους και γενικότερα η συμβολή τους στην έρευνα. Οι πιο πολλές από αυτές δεν διέθεταν, ούτε ενδιαφέρονταν να αποκτήσουν διδακτορικό· ακόμη κι αυτές που είχαν, οι υπεύθυνοι των εργαστηρίων τις απασχολούσαν κυρίως, ως βοηθητικό προσωπικό ή τεχνικούς. (περισσότερα…)

  • Όταν η πολιτική μπλέκεται στα χωράφια της επιστήμης

    Mε αφορμή τα διάφορα think tank που πλανώνται στην ατμόσφαιρα, θυμήθηκα μια ιστορία με ήρωα έναν βιολόγο, τον Φρανσουά Ζακόμπ που βραβεύτηκε με βραβείο Νόμπελ – από κοινού με τον Ζακ Μονό – για την ανακάλυψη του οπερονίου της λακτόζης, η οποία άνοιξε το πρώτο παράθυρο για την κατανόηση της ρύθμισης της έκφρασης των γονιδίων.

    Η ιστορία διαδραματίζεται το 1945, όταν πλέον ο πόλεμος είχε τελειώσει και ο δις παρασημοφορηθείς για τη συμμετοχή του στην πολεμική προσπάθεια κατά των Ναζί, Ζακόμπ εκλήθη να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην μεταπολεμική προσπάθεια της πατρίδας του. Αφορά δε, στην παραγωγή  πενικιλλίνης την οποία οι Αμερικανοί-μετά την απομόνωσή της από τους Άγγλους – παρήγαγαν αλλά διέθεταν με μεγάλη φειδώ στους πρώην συμμάχους τους, συμπεριλαμβανομένων και των Γάλλων. 

    O Ζακόμπ, κατά τη διάρκεια του πολέμου

    Τότε ο κομμουνιστής υπουργός εξοπλισμών της 2ης κυβέρνησης του Ντε Γκωλ, Σαρλ Τιγιόν – ένας πρώην μεταλλουργός – συνέλαβε την ιδέα να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα παραγωγής πενικιλλίνης στα παροπλισμένα πια γαλλικά πυριτιδοποιεία. Και πράγματι η ιδέα, εκ πρώτης όψεως, φαινόταν καλή, καθώς στα γαλλικά πυριτιδοποιεία υπήρχαν τεράστιοι λαμαρινένιοι κάδοι τούς οποίους ο Τιγιόν σκεφτόταν να χρησιμοποιήσει για τη ζύμωση των μυκήτων από τους οποίους θα αποσπούσαν την πενικιλλίνη.

    Όταν ο Ζακόμπ επισκέφθηκε τα εργοστάσια αυτά για να επιβλέψει το έργο για λογαριασμό του Γαλλικού Στρατού, με μια ματιά κατάλαβε ότι δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να παραγάγουν κάποτε πενικιλλίνη. Οι τεράστιοι σιδερένιοι κάδοι τους δεν είχαν καμία σχέση με τους ανοξείδωτους αμερικανικούς-που αποστειρώνονταν με υψηλή πίεση- ούτε φυσικά υπήρχε η δυνατότητα να μετατραπούν σε τέτοιους. 

    Τότε αποτάθηκε στον ταγματάρχη που προΐστατο του εγχειρήματος, ο οποίος γελώντας τον παρέπεμψε στον υπεύθυνο του πολιτικού γραφείου του Τιγιόν,  έναν στρατιωτικό, απόφοιτο της Στρατιωτικής Πολυτεχνικής Σχολής και μέλος του Κ.Κ. Ο Ζακόμπ προσπάθησε να του εξηγήσει γιατί το εγχείρημα ήταν ανέφικτο. Εις μάτην όμως. Ο υπεύθυνος του πολιτικού γραφείου επέμενε πως ήταν απλώς θέμα επινοητικότητας και μόχθου. 

    Κλείνοντας εξοργισμένος πίσω του την πόρτα του γραφείου τού πολιτικού υπευθύνου, ο Ζακόμπ ήταν πεπεισμένος πως οι λόγοι του εγχειρήματος δεν ήταν βιομηχανικοί, αλλά άκρως πολιτικοί: Για κάποιο χρονικό διάστημα, τουλάχιστον, ο κομμουνιστής υπουργός θα μπορούσε να καυχιέται πως χάρη στη συμβολή του, η Γαλλία είχε μετατρέψει τα πυριτιδοποιεία από εργοστάσια παραγωγής όπλων θανάτου, σε εργοστάσια παραγωγής όπλων για την προαγωγή και τη διατήρηση της υγείας…

  • Αναμνήσεις της Σοφίας Ντομπζάνσκι για τον Τόμας Χαντ Μόργκαν


    Συγχωρήστε μου τον ενθουσιασμό – μόνον υποχρεωμένοι δεν είστε να τον συμμεριστείτε – αλλά στην έρευνα για το αγαπημένο μου τρέχον θέμα, τον T. H. Morgan, έπεσα πάνω σε ένα κείμενο της Σοφίας Ντομπζάνσκι – κόρης του φημισμένου εξελικτικού και μαθητή του Morgan, Θεοδόσιου Ντομπζάνσκι – για τον πατέρα της, που κρίνω εγωιστικό να το κρατήσω για τον εαυτό μου. 

    Κάπου το κείμενο αναφέρεται στην προσωπικότητα του Morgan και κατά λέξη η συντάκτης του γράφει:

    “‘Ηταν ο Φιλιπτσένκο (σ.σ. ο δάσκαλος του Ντομπζάνσκι στη Ρωσία) που πρότεινε στο ίδρυμα Ροκφέλερ μια υποτροφία ενός χρόνου, αυτήν δηλαδή που έφερε τους γονείς μου, στο τέλος του 1927, στη Νέα Υόρκη. Φτάνοντας στο εργαστήριο του Morgan στο κτίριο Schermerhorn του Columbia, τρομοκρατήθηκαν από τη ρυπαρότητά του και τις κατσαρίδες που κυκλοφορούσαν ελεύθερα στα συρτάρια του γραφείου (σ.σ. μη θεωρήσει ο αναγνώστης ότι η ρυπαρότητα και οι κατσαρίδες οφείλονταν στην αμέλεια των ενοίκων για την καθαριότητα· απλώς εκείνη την εποχή η τροφή των Drosophila ήταν μπανάνες που αφήνονταν να σαπούν πριν δοθούν στα έντομα…).

    Ο Τ.Η. Morgan απεδείχθη κάτι περισσότερο από επιστημονικός σύμβουλος των γονέων μου. Τους δίδασκε Αγγλικά, με τον μάλλον ιδιόρρυθμο τρόπο του, δίνοντας “μικρά πετραδάκια” συμβουλών όπως ότι στα Αγγλικά επιτρέπεται να πεις: I smell, αλλά απαγορεύεται να πεις: You smell. Ήταν αυτός επίσης που τους εισήγαγε στην αμερικανική κουλτούρα από ανθρωπολογική άποψη. Ο πατέρας μου, μάλλον δυσφορούσε με την αδιαφορία του Morgan για τα φιλοσοφικά θέματα, αλλά τιμούσε τη μνήμη του Morgan που τον παρότρυνε να αναζητεί ο ίδιος τα προς απάντηση επιστημονικά ερωτήματα, παρά να στηρίζεται στη γνώμη του “αφεντικού” του εργαστηρίου.

    Όμως ο Morgan υπήρξε μέντορας και για μας, τη νεότερη γενιά της οικογένειας Ντομπζάνσκι. Ένα από τα λίγα πράγματα που θυμάμαι από τις επισκέψεις στο σπίτι του στην Πασαντένα, ήταν ερώτησή που μου υπέβαλε, αν το δέντρο του αβοκάντο που υπήρχε εκεί, θα έβγαζε καρπούς και πότε, αλλά και η σταθερή συμβουλή του: Να τρώω τη σαλάτα με τα δάκτυλα, αν δεν είχε ντρέσινγκ και όχι με το πιρούνι, μια προτροπή που η νεαρή άγρια δεν ξέχασε ποτέ. 

    Κλείνοντας αυτό το δεύτερο αφιέρωμα στον ήρωά μας, λίγα λόγια για τις φωτογραφίες που το συνοδεύουν. Στην πρώτη, στη φωτογραφία της κεφαλίδας, εικονίζεται η Σοφία με μια συμμαθήτριά της, μάλλον στην Καλιφόρνια. Στη δεύτερη εικονίζεται ο  Ντομπζάνσκι (αριστερά), η σύζυγός του Ναταλία και δεξιά ο Georgi Karpetchenko. Τη φωτογραφία την τράβηξε το 1930, στην είσοδο του σπιτιού του Ντομπζάνσκι στην Καλιφόρνια, ο Nikolai Vavilov. Μια δεκαετία περίπου αργότερα τόσο ο εικονιζόμενος δεξιά (G. Karpetchenko), όσο και ο φωτογράφος θα έπεφταν θύματα της Τσεκά. Την ιστορία αυτήν όμως σας την έχω πει και την έχω γράψει στο βιβλίο μου: Η γενετική σε δύσκολους καιρούς και τόπους – Εκδόσεις Σαββάλας.

  • H πρώτη κλινική και βιοχημική περιγραφή μιτοχονδριακού νοσήματος

    Το 1958 μια 27χρονη Σουηδέζα επισκέφθηκε το νοσοκομείο του Πανεπιστημίου Καρολίνσκα για να εξεταστεί για μια σειρά περίεργων συμπτωμάτων. Ήταν αδύνατη, παρά τη θηριώδη όρεξή της. Αισθανόταν διαρκώς κουρασμένη, είχε πυρετό και ίδρωνε ακόμη και τις πιο ψυχρές ημέρες του σουηδικού χειμώνα. Το δέρμα της είχε μόνιμη ερυθρότητα. 
    Ο γιατρός που την εξέτασε, ένας ενδοκρινολόγος ονόματι Ρολφ Λουφτ, μέτρησε τον βασικό μεταβολικό ρυθμό της και την κατανάλωση οξυγόνου και διεπίστωσε πως είχαν υψηλές τιμές, ακόμη κι όταν η κοπέλα αναπαυόταν. Περιέργως όμως τα επίπεδα των ορμονών του θυρεοειδούς, ήταν φυσιολογικά. 
    Ο γιατρός δεν είχε ποτέ πριν αντιμετωπίσει μια ανάλογη κατάσταση κι όσο κι αν έψαξε στη διεθνή βιβλιογραφία δεν μπόρεσε να βρει ανάλογα συμπτώματα με αυτά που ταλαιπωρούσαν τη νεαρή, από την ηλικία των επτά χρόνων της, και δεν οφείλονταν σε δυσλειτουργία του θυρεοειδούς.
    Τέσσερα χρόνια αργότερα o Λουφτ δημοσίευσε ένα άρθρο στο οποίο συνοψίζονταν τα αποτελέσματα των ερευνών που είχε διεξαγάγει ο ίδιος και η ομάδα του για τη συγκεκριμένη νόσο. Με το άρθρο αυτό, άνοιγε ένα κεφάλαιο στην ανθρώπινη παθολογία. Ήταν το “κεφάλαιο” των μιτοχονδριακών νοσημάτων και η πρώτη του “σελίδα” άρχιζε με την πρώτη ταυτοποιημένη νόσο των μιτοχονδρίων, που αργότερα ονομάστηκε σύνδρομο ή “νόσος του Λουφτ”. Ο Λουφτ μαζί με τους κυτταρικούς βιολόγους Λαρς Ένστερ και Μπγιορν Αφζέλιους στήριξαν τη διάγνωσή τους σε τρία κατά βάση δεδομένα:
    1. Τα μυϊκά κύτταρα της πάσχουσας ήσαν πολυάριθμα, αλλά είχαν ιδιόρρυθμο σχήμα (η ομάδα τα χαρακτήρισε ως ακανόνιστες ίνες). 
    2. Αν και τα μιτοχόνδρια αυτά ήταν ιδιαιτέρως δραστήρια, παρήγαγαν μια σχετικά μικρή ποσότητα ΑΤΡ. Η βιοχημική έρευνα που ακολούθησε έδειξε ότι αυτό οφειλόταν στο ότι η αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων συνδεόταν ατελώς με την οξειδωτική φωσφορυλίωση.
    3. Επαρκής συσχέτιση ανάμεσα στα βιοχημικά δεδομένα και στην κλινική εικόνα της ασθενούς.
    Έκτοτε έχουν ανακαλυφθεί δεκάδες μιτοχονδριακά νοσήματα, αλλά, στα πρώτα 40 χρόνια που μεσολάβησαν μετά την πρώτη ταυτοποίησή της, έχει αναφερθεί μια μόνον περίπτωση “νόσου του Λουφτ”. Τα νοσήματα αυτά είναι γνωστό ότι πλήττουν κυρίως κύτταρα με υψηλές απαιτήσεις σε ενέργεια όπως τα μυϊκά και τα νευρικά. Αξίζει να αναφερθεί ότι δέκα χρόνια μετά τη διάγνωση του Λουφτ, η νεαρή έθεσε τέλος στη ζωή της· δεν μπορούσε να αντέξει το βάρος των συμπτωμάτων του νοσήματος που την ταλαιπωρούσε.
    Γιατί λοιπόν το άρθρο αυτό σήμερα; 
    1ον (και κυρίως): Διότι η σελίδα επιθυμεί από σήμερα-καθώς τις επόμενες ημέρες θα κωλύεται-να μνημονεύσει την 29η Ιουνίου του 1914, ως την ημέρα που γεννήθηκε ο Ρόλφ Λουφτ (+2007).
    2ον: Για να επισημανθεί ότι τα σπάνια αυτά νοσήματα κληροδοτούνται με ιδιαιτέρως σύνθετο τρόπο. Και επίσης ότι για την εκδήλωσή τους“μετράει” και ο αριθμός των μιτοχονδρίων του ωαρίου κυρίως- διότι μια μικρή μεταφορά μιτοχονδρίων επιτελείται και διά των σπερματοζωαρίων-που φέρουν κάποια από τις επιβαρυντικές μιτοχονδριακές μεταλλάξεις. Συνεπώς η αξιοποίησή των νοσημάτων αυτών στην παραγωγή ευφάνταστων-ή μη- ασκήσεων γενετικής, πρέπει να γίνεται μέτρο και με τις απαραίτητες επεξηγήσεις, ώστε να μη δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις στους μαθητές, αναφορικά με την παθολογία και την κληρονομικότητα των νοσημάτων αυτών. 
    3ον: Για να υπογραμμιστεί πόσο ανεξήγητη, για να μην πούμε ανόητη, ήταν η οιονεί-ή επί της ουσίας- εδώ και τέσσερα χρόνια απαλοιφή από την σχολική ύλη του κεφαλαίου της οξειδωτικής φωσφορυλιώσεως και του ΑΤP. Μα θα πείτε αυτό συμβαίνει μόνο για την οξειδωτική φωσφορυλίωση; Συμβαίνει με τόσες έννοιες των οποίων η διδασκαλία έχει απαλειφθεί ή αντιμετατεθεί στο απίθανο συμπίλημα που είναι πλέον η σχολική ύλη της βιολογίας. Αυτή η ολέθρια βλάβη-πολύ μεγαλύτερη από τα μονόωρα μαθήματα, την απαξίωση του μαθήματος, διά της μη εξετάσεώς του κ.ά-που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια, συνεχίζεται μεθοδικά-και με αμείωτο ως φαίνεται ρυθμό-μέχρι και σήμερα…

  • Reginald Punnett

    Άλλοτε Πουνέτ, άλλοτε Πουνέ, κι άλλοτε Πανέ – αλλά μάλλον ορθότερα Πάνετ, διότι ήταν Άγγλος, ο ζωολόγος του οποίου την επέτειο της γεννήσεως (20/6/1875) τιμούμε σήμερα, είναι γνωστός κυρίως για το ομώνυμο αβάκιό του με το οποίο εξάγονται οι γενοτυπικές αναλογίες-και συνάγονται οι φαινοτυπικές-των μεντελικών διασταυρώσεων.

    Αυτή η μέθοδος εύρεσης των αναλογιών, την οποία ο Πάνετ δημοσίευσε το 1907 στη 2η έκδοση του βιβλίου του: “Μεντελισμός”, αποτελεί κατά βάση μια οπτική αναπαράσταση των νόμων του διαχωρισμού και του ανεξάρτητου συνδυασμού. Ως τέτοια, αν και μπελαλίδικη, είναι μάλλον καταλληλότερη για αρχάριους μαθητές της γενετικής. Οι κάπως προχωρημένοι, μια χαρά θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στα συστήματα διακλάδωσης, με τα οποία τα αποτελέσματα εξάγονται ταχύτερα και το ενδεχόμενο αβλεψίας στην καταμέτρηση είναι μικρότερο. 

    Όμως όταν τον δημοσίευσε στο βιβλίο του, που ήταν το πρώτο εγχειρίδιο Μεντελισμού που εκδόθηκε!, επεδίωκε – όπως και ο επιφανέστερος προϊστάμενος του στο Cambridge, ο μεγάλος εκλαϊκευτής του Μεντελισμού, William Bateson – πρωτίστως να διδάξει και να διαδώσει Μεντελισμό.  Συνεπώς – εικάζουμε πως – βρήκε περισσότερο αποτελεσματικό να προτείνει έναν εύληπτο τρόπο εξαγωγής αποτελεσμάτων, παρά έναν κάπως δυσκολότερο στην κατανόηση, κι ας ήταν πρακτικότερος.

    Με τον Bateson (δεξιά) το 1907
    Ωστόσο θα τον αδικούσαμε, αν περιορίζαμε τη συμβολή του στα αβάκιο των διασταυρώσεων.  Προϊόν της έρευνας που διεξήγαγε με τον Bateson ήταν η ανακάλυψη  τροποποιημένων μεντελικών αναλογιών διυβριδισμού στις όρνιθες και στο φυτό γλυκομπίζελο (λάθυρος) τις οποίες εξήγησαν, σε εργασίες τους το 1905 και 1908, με  την παραδοχή της ύπαρξης των συνδεδεμένων στο ίδιο χρωμόσωμα γονιδίων. 

    Επίσης έμμεση συμβολή είχε στη θεμελίωση της γενετικής πληθυσμών. Πώς; Το 1908 λοιπόν σε μια διάλεξή του, του ετέθη το ερώτημα: Γιατί οι υπολειπόμενοι φαινότυποι, ως τέτοιοι, δεν εξαφανίζονται από τους φυσικούς πληθυσμούς; 

    Ο Punnet, που ήταν ένας προσεκτικός και προσηνής άνθρωπος,  επιφυλάχθηκε να δώσει μια απάντηση που δεν θα ικανοποιούσε, πρώτα-πρώτα τον ίδιο. Έτσι έθεσε το ερώτημα στον φίλο του μαθηματικό G. H. Hardy. Από τη συζήτηση που επακολούθησε, ο Hardy διετύπωσε-ανεξάρτητα από τον Weinberg – τη μαθηματική έκφραση του γενετικού ισοζυγίου (νόμος των Hardy-Weinberg), με την οποία αποσαφηνίζεται πώς η συχνότητα των αλληλομόρφων στους πληθυσμούς, καθορίζει τη συχνότητα των γενοτύπων και φαινοτύπων.

    Απεβίωσε το 1967 και είναι δίκαιο να τον θυμόμαστε ως έναν από τα επιφανή μέλη της πρώτης γενιάς γενετιστών (Bateson, Morgan κ.ά.) οι οποίοι, εμπνεόμενοι από το έργο του Μέντελ, προήγαγαν τη βιολογική σκέψη και υπεραμύνθηκαν της ιδέας της εξέλιξης, θεωρώντας όμως-αντίθετα από τους βιομέτρες-ότι η κολοσσιαία αυτή εποποιία της ζωής, δεν προχωρεί σταδιακά, αλλά με άλματα.

  • Τόσο κοντά, μα και τόσο μακριά, συγχρόνως

    Είναι αντικείμενο συζήτησης το αν η Βιολογία και οι θετικές επιστήμες γενικότερα, πρέπει να διδάσκονται παράλληλα με την ιστορία των ανακαλύψεών τους. Γνώμη της σελίδας είναι πως ναι, οι ανακαλύψεις γίνονται καλύτερα κατανοητές όταν περιγράφεται η “γενετική” τους και πως, αν παραβλέψει κανείς την απώλεια (;) διδακτικού χρόνου, ο διδασκόμενος εμπνέεται από τη γνώση των μαιάνδρων της ιστορίας της επιστήμης και τις περιπέτειες των ανθρώπων που την υπηρετούν.

    Γιατί όλα αυτά; Διότι στην αντίληψη της ιστοσελίδας υπέπεσε μια εργασία στην οποία συμμετείχε – πρωτοστατώντας – ένας από τους Ρώσους γενετιστές, που άφησε πολύτιμο έργο πίσω του και που είχε το ατυχές προνόμιο να είναι ο μοναδικός σοβιετικός γενετιστής που ενώ αμνηστεύθηκε, δεν αποκαταστάθηκε. Την ιστορία του θα την πούμε μια άλλη φορά καθώς είναι και αυτή μια από τις τραγικές ιστορίες που γεννιούνται όποτε ένα στυγνό, ολοκληρωτικό καθεστώς αποπειράται να ελέγξει την επιστήμη και τους ανθρώπους της. Τώρα μας ενδιαφέρει η σημαντικότατη ανακάλυψή του, που ήταν και η αιτία αυτής της ανάρτησης.

    Ο επιστήμονας ήταν ο Timofeev-Ressovsky και η ιστορία διεξάγεται στη Γερμανία του 1935-έχει από το 1933 ανέλθει στην εξουσία ο Χίτλερ-στην οποία ο σοβιετικός επιστήμονας εργάζεται, ήδη από το 1925 στο πλαίσιο των επιστημονικών ανταλλαγών που είχαν θεσπιστεί τότε ανάμεσα στη Γερμανία και στο νεόδμητο κομμουνιστικό καθεστώς. Το 1935 λοιπόν μαζί με τους Karl Zimmer και Max Delbrück (Nobel 1969) δημοσιεύουν τα αποτελέσματα της εργασίας τους πάνω στη μεταλλαξιγόνο δράση των ακτίνων Χ στη Drosophila, σε ένα άρθρο που έφερε τον τίτλο: “Επί της φύσης των μεταλλάξεων και της δομής των γονιδίων“. 

    Max Delbrück

    Στο άρθρο αυτό που ιστορικά έγινε γνωστό με τον τίτλο: “Η δημοσίευση των τριών κυρίων“, διατυπώνουν τη θεωρία του στόχου, σύμφωνα με την οποία υπάρχει γραμμική σχέση ανάμεσα στη συνολική δόση ακτινοβολίας που δέχεται ένας ιστός και στον αριθμό των μεταλλάξεων που η δόση αυτή προκαλεί και ότι ανεξάρτητα από το αν η δόση χορηγηθεί εφάπαξ ή τμηματικά και επί μακρόν το αποτέλεσμα δεν αλλάζει. Επίσης καταλήγουν στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχει μια ελάχιστη δόση, κάτω από την οποία δεν προκαλούνται μεταλλάξεις. Το άρθρο, παρά το ότι οι τρεις επιστήμονες δεν ήταν άγνωστοι, δεν έτυχε της προσοχής που του άξιζε, για τον λόγο ότι δημοσιεύθηκε σε ένα μικρής κυκλοφορίας περιοδικό του Πανεπιστημίου του Göttingen. Όμως στις αρχές της δεκαετίας του 40 υπέπεσε στην αντίληψη του Erwin Schrödinger (Nobel 1933) ώστε να το συμπεριλάβει στις διαλέξεις του, του 1943, το περιεχόμενο των οποίων συσσωματώθηκε το 1944 στο βιβλίο του “Τι είναι η ζωή“. Όπως είναι γνωστό, το βιβλίο αυτό δεν ενέπνευσε μόνο τους Watson και Crick να στραφούν στην έρευνα της δομής του DNA, αλλά προσέλκυσε εξέχοντες φυσικούς, όπως ο Richard Feynman στη μελέτη  των βιολογικών φαινομένων, εγκαθιδρύοντας έναν σύνδεσμο μεταξύ των δύο επιστημών που δεν υπήρχε προηγουμένως.

    Erwin Schrödinger

    Η  σημασία του άρθρου ήταν ούτως ή άλλως μεγάλη για τη Βιολογία, διότι προανήγγειλε την έλευση του κλάδου της Μοριακής Βιολογίας. Πιο συγκεκριμένα ο Timofeef-Ressovsky και οι συν-συγγραφείς του άρθρου κατάφεραν να υπολογίσουν χονδρικά το μέγεθος του γονιδίου, συσχετίζοντας τον αριθμό των ιονισμών που προκαλούνται σε ορισμένη μάζα ιστού, με τον αριθμό των μεταλλάξεων ενός συγκεκριμένου γονιδίου του ιστού. Έτσι βρήκαν πως το γονίδιο αποτελεί μια σφαίρα που δεν πρέπει να ξεπερνά τη διάμετρο των 10 μικρομέτρων. Η σημασία της ανακάλυψης αυτής μπορεί να φαίνεται ελάχιστη, σε σχέση με όσα γνωρίζουμε σήμερα. Θυμηθείτε όμως: Βρισκόμαστε στα 1935, κι ενώ 25 χρόνια πριν, έχουμε μάθει από τον Τ. Η. Morgan και τα περίφημα fly boys του (Alfred Sturtevant, Calvin Bridges, Hermann Muller) του, ότι τα γονίδια εδράζονται στα χρωμοσώματα, δεν γνωρίζουμε οτιδήποτε άλλο γι’ αυτά. Έτσι η ανακάλυψη του Timofeev-Ressovsky και των συνεργατών του, “πήγε το πράγμα παραπέρα”. Μας έδειξε ότι τα γονίδια δεν είναι-κάποιου μεγέθους-υποκυτταρικές δομές, αλλά μεγάλα οργανικά μόρια.

    Αν σταματούσαμε το άρθρο εδώ, θα είχατε γνωρίσει μια σημαντική ανακάλυψη και τον άνθρωπο που βρισκόταν πίσω της. Όμως δεν θα είχατε πληροφορηθεί τα περίεργα παιχνίδια που παίζει η μοίρα στην ιστορία των επιστημονικών ανακαλύψεων. Εκείνη λοιπόν περίπου την εποχή είχε γνωστοποιηθεί από έρευνες Γερμανών και Αμερικανών επιστημόνων πως η ικανότητα της υπεριώδους ακτινοβολίας να προκαλεί μεταλλάξεις εξαρτάται από το μήκος κύματός της και συγκεκριμένα ότι τα μήκη κύματος της υπεριώδους ακτινοβολίας που προκαλούν μεταλλάξεις, συμπίπτουν με το φάσμα απορρόφησης του DNA!! 

    Γεννιέται λοιπόν η απορία, πώς αυτή η συσχέτιση που υπεδήλωνε ποια ουσία είναι το γενετικό υλικό, διέφυγε της προσοχής του Timofeev-Ressovsky, ώστε να μην προτείνει το DNA για την ουσία στην οποία εγγράφεται η γενετική πληροφορία.  Η απάντηση είναι απλή. Εκείνη την εποχή η πλειονότητα των επιστημόνων θεωρούσε πως η ποικιλότητα της δομής των πρωτεϊνών, σε σχέση με το θεωρούμενο από δομικής απόψεως λιγότερο ποικίλο DNA, καθιστούσε τις πρωτεΐνες προνομιακότερο υποψήφιο για γενετικό υλικό, απ’ ότι το DNA. Έτσι έχασε μια ιστορική ευκαιρία. Να αποτελέσει το όνομά του, τον τρίτο κρίκο της λαμπρής αλυσίδας με την οποία φωτίστηκε η κληρονομικότητα και τα μυστικά της μετά τον G. Mendel και τον T. H. Morgan.

    Ο Timofeev-Ressovsky (αριστερά) με τον Aleksandr Solzhenitsyn (δεξιά) σε συνάντηση, μετά την απελευθέρωσή τους.

    Η μοίρα όμως και στη συνέχεια, δεν επεφύλαξε την καλύτερη τύχη στον λαμπρό αυτόν επιστήμονα. Όταν το 1945 το Βερολίνο έπεσε και αυτός περίμενε στην είσοδο του Ινστιτούτου που διηύθυνε, να υποδεχτεί τους νικητές συμπατριώτες του, τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στη Μόσχα, όπου εγκλείστηκε στη διαβόητη φυλακή Μπουτίρκα, με την κατηγορία της συνεργασίας με τους Ναζί. Εκεί γνώρισε τον Aleksandr Solzhenitsyn που περιέγραψε στο μνημειώδες βιβλίο του “Το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ” τη συνάντησή τους καθώς και τον ακατάβλητο και έντιμο χαρακτήρα του επιστήμονα. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε σε ένα στρατόπεδο εργασίας στο Καζακστάν στο οποίο παρέμεινε για δύο χρόνια ζώντας μέσα σε άθλιες συνθήκες, εξαιτίας των οποίων έχασε ένα μεγάλο μέρος της όρασής του. Τα τελευταία 8 χρόνια πριν την αμνηστία που του δόθηκε (1955) τα πέρασε σε μια σαράσκα, δηλαδή σε ένα από τα ειδικά στρατόπεδα για επιστήμονες πολιτικούς κρατουμένους που είχε συστήσει το σοβιετικό καθεστώς, προκειμένου να τους απασχολεί γύρω από το αντικείμενό τους. 

    Ο Timofeev-Ressovsky, απεβίωσε τον Μάρτιο του 1981. Κανένα από τα αιτήματα αποκατάστασής του που υπέβαλε ως και το 1987 ο γιός του δεν έγινε δεκτό…