Πριν από μερικά χρόνια ένας συνάδελφος με είχε μυήσει στις περίτεχνες μικρές ετικέτες ή σφραγίδες με τις οποίες, κατά τον 15ο ως και τον 19ο, κυρίως, αιώνα, ο κάτοχος ενός βιβλίου, φυσικό πρόσωπο, βιβλιοθήκη ή οργανισμός, επεσήμαινε την ιδιοκτησία του σε αυτό.
Οι ετικέτες αυτές που ονομάζονταν ex libris (που στα λατινικά σημαίνει: Από το βιβλίο του, από τη βιβλιoθήκη του), μοιάζουν λιγάκι με τα γραμματόσημα. Και σε αυτά ο χαράκτης βάζει την τέχνη του να απεικονίσει, εντός ελαχίστων τετραγωνικών εκατοστών, μια ιδέα, έναν σκοπό, ένα γεγονός και στην περίπτωσή τους, μια επαγγελματική ιδιότητα, τα ενδιαφέροντα του κατόχου τους, ή εν πάσει περιπτώση, κάτι που τον αντιπροσωπεύει. Επίσης, όπως στα γραμματόσημα, οι συμβολισμοί και οι λεπτομέρειες των μικρογραφιών αυτών, γοητεύουν τον θεατή τους και τον προκαλούν να τις ανακαλύψει. Βεβαίως, διαφέρουν από τα γραμματόσημα, ως προς την πρακτική χρησιμότητά τους. Δεν αποτελούν ταχυδρομικά τέλη, αλλά δηλώσεις κατοχής ενός βιβλίου, που επικολλούνται ή σφραγίζονται, συνήθως, στην πίσω όψη του εξωφύλλου ενός βιβλίου (εσώφυλλο) με σκοπό τον περιοριορισμό του ενδεχομένου κλοπής ή απώλειάς του.
Μητέρα των ex libris θεωρείται η Γερμανία, που άλλωστε είναι και μητέρα της τυπογραφίας και της χαρακτικής. Το παλαιότερο – τεκμηριωμένα – ex libris ήταν αυτό που χάραξε ο Hildebrand von Brandenburg για να ταυτοποιήσει, το 1480, τα βιβλία της βιβλιοθήκης του, και αργότερα το δώρησε στο καρθουσιανό τάγμα στο οποίο εντάχθηκε, ως μοναχός. Με την πάροδο των χρόνων, και ιδιαίτερα μετά την περαιτέρω άνθιση της τυπογραφίας, η δημιουργία των ex libris ανεδείχθη σε μια υψηλή μορφή τέχνης, την οποία υπηρέτησαν σπουδαίοι ζωγράφοι και χαράκτες, όπως οι Γερμανοί Albrecht Dürer και Hans Holbein κατά τον 16ο αιώνα, αλλά και σύγχρονοι όπως Ολλανδός M. C. Escher, ενώ όλο και περισσότεροι, πολιτικοί, επιστήμονες, συγγραφείς και καλλιτέχνες διέθεταν τα δικά τους ex libris, στα οποία ο χαράκτης αποτύπωνε, κατά παραγγελία του πελάτη του, ό,τι συνόψιζε τη φιλοσοφία του, τα ενδιαφέροντά του, την επαγγελματική ενασχόλησή του κ.ά.
Φυσικό λοιπόν είναι να έχουν παραχθεί και ex libris που αντλούν τα θέματά τους από τη Βιολογία, ή ανήκαν σε βιολόγους και γενικότερα σε επιστήμονες των επιστημών ζωής. Από μια λοιπόν έρευνα στο διαδίκτυο, ανακαλύψαμε μερικά από αυτά τα μικροσκοπικά αριστουργήματα, που πιστεύουμε πως αξίζει να σας τα παρουσιάσουμε, παραθέτοντας το επάγγελμα καθενός από τους κατόχους τους:
O ιδιοκτήτης του, Jorgensen ήταν μάλλον επαγγελματίας ή ερασιτέχνης εντομολόγος όπως μαρτυρά η εικόνα της πεταλούδας και της απόχης.
Για το τέλος, άφησα το ex libris του παππού του Κάρολου Δαρβίνου, Έρασμου Δαρβίνου, ο οποίος στο έργο του: Ζωονομία, είχε κατά κάποιο τρόπο προαναγγείλει το μεγάλο διανοητικό επίτευγμα του διάσημου εγγονού του. Γι’ αυτό άλλωστε στο ex libris του, όπως μπορείτε να παρατηρήσετε υπάρχει το επίγραμμα: «e conchis omnia», τα πάντα δηλαδή από τα κοχύλια, προέρχονται.
Πληκτρολογήστε λοιπόν στον browser σας τη λέξη ex libris. Θα διαπιστώσετε πως σας περιμένει ένας ανεξάντλητος θησαυρός μικροσκοπικών αριστουργημάτων. Οι καλές αναλύσεις πολλών από αυτά επιτρέπουν την αναπαραγωγή τους και το καδράρισμά τους. Εγώ το έχω κάνει ήδη!