Η αφετηρία δεν προδικάζει πάντα το τελικό αποτέλεσμα, υποστηρίζει η «αρχή της ετερογονίας των σκοπών» την οποία διετύπωσε ο Αριστοτέλης. Πού τη θυμήθηκα θα πείτε; Το θυμήθηκα βλέποντας μια φωτογραφία από το εσωτερικό του ναού του Αγίου Πέτρου, στo Bατικανό, στην οποία εικονίζονταν τα «τύμπανα» – όπως λένε οι αρχιτέκτονες – δηλαδή οι τριγωνικοί χώροι που μεσολαβούν μεταξύ δυο από τα τόξα στα οποία στηρίζεται ο θόλος ενός κτιρίου.
Αυτά λοιπόν τα τύμπανα μου θύμισαν κάτι που είχε επισημάνει ένας σημαντικός εξελικτικός βιολόγος. Ήταν ο Στέφεν Τζέι Γκουλντ που θεωρούσε ότι κάθε βιολογική δομή δεν προσδίδει, αναγκαστικά, ένα προσαρμοστικό πλεονέκτημα στο φορέα της. Πιο συγκεκριμένα, κατά τον Γκουλντ, τα χαρακτηριστικά πολλών από τις βιολογικές δομές ενδέχεται να μην έχουν κανέναν σκοπό καθ’ αυτά, αλλά να απηχούν, περισσότερο, ειδικούς περιορισμούς, κατά τη διαδρομή της εξέλιξής τους. Κι ένα από τα παραδείγματα που χρησιμοποιούσε ήταν οι πτέρυγες των πιγκουίνων. Ενώ εξελικτικά, προέρχονται από μια δομή που κάποτε εξυπηρετούσε την πτήση, σήμερα επιτελούν μια εντελώς διαφορετική λειτουργία, όπως η υποβοήθηση της κολύμβησης και της κατάδυσης.
Θα μου πείτε, τι σχέση έχουν τα τύμπανα του ναού του Αγίου Πέτρου, με τις πτέρυγες των πιγκουίνων; Έχουν λοιπόν, και παραέχουν. Τα τύμπανα αυτά, αρχικά, εξυπηρετούσαν αποκλειστικά στατικούς σκοπούς. Με την πρόοδο όμως της αρχιτεκτονικής, ο ρόλος αυτός επεκτάθηκε, πέραν της αρχικής σκοπιμότητάς του – εδώ λοιπόν η ετερογονία των σκοπών – ώστε να παρέχουν μεγάλες επιφάνειες για περίτεχνες εικονογραφικές ή γλυπτικές διακοσμήσεις, όπως αυτές που υπάρχουν στον ναό του Αγίου Πέτρου.
Και για να κλείσω το σύντομο αυτό σημείωμα, ας πω ότι μου προκαλεί πάντα θαυμασμό το πώς το ανθρώπινο μυαλό, μπορεί να αξιοποιεί το ίδιο βασικό πρότυπο σκέψης για ερμηνείες, ή εφαρμογές σε εντελώς διαφορετικά πεδία.