 Πριν μια βδομάδα,. καθώς πήγαινα σε συνέντευξη για δουλειά, έπιασα κουβέντα με μια κυρία στο λεωφορείο και κάποια στιγμή -αναπόφευκτα- με ρώτησε τι δουλειά κάνω. «Είμαι βιολόγος» της απάντησα και αμέσως μετά είδα την έκφραση της να γίνεται συμπονετική, γεμάτη οίκτο. «Να σε ρωτήσω, δηλαδή εσείς οι βιολόγοι τι κάνετε; Είστε κάτι σαν γιατροί;» μου απάντησε μετά από λίγη σκέψη. Έχω ακούσει περίπου εκατό φορές την ατάκα «είστε κάτι σαν γιατροί» που άκουσα και από την κυρία (που αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο ποσοστό πληθυσμού στη χώρα μας). Βέβαια οι ίδιες κυρίες που κάνουν τέτοιες ερωτήσεις πίνουν καφέ με τις φίλες τους και συζητάνε για τα πλεονεκτήματα της κρέμας ματιών με DNA, για βιολογικά προϊόντα ή και για βιολογικό ντετερμινισμό, αν έχουν ένα ευρύτερο πεδίο ενδιαφέροντος. Ωστόσο οι βιολόγοι ακόμα δεν έχουμε παγιώσει τη θέση μας στη συνείδηση του κόσμου ως αυτόνομοι επιστήμονες. Όταν σπούδαζα, οι φοιτητές από τις άλλες σχολές μας αποκαλούσαν αποτυχημένους γιατρούς και πράγματι είχα διαπιστώσει ότι αυτό αποτελούσε μια περίπτωση αλήθειας, ιδίως για ένα μεγάλο μερίδιο των συμφοιτητών μου που προσέρχονταν στα αμφιθέατρα με κυρίαρχο συναίσθημα την απογοήτευση και την πικρία. Ήθελαν να γίνουν γιατροί μα συμβιβάστηκαν με μια «μέτρια» σχολή. Οι περισσότεροι από αυτούς θα γίνονταν πολύ καλοί γιατροί φαντάζομαι, αλλά μάλλον δε θα γίνουν ποτέ καλοί βιολόγοι και δε θα αγαπήσουν –και μάλλον θα μισήσουν- τη Βιολογία γιατί γι’ αυτούς εκπροσωπεί μια μετριότητα, μια συμβιβαστική οδό επαγγελματικής αποκατάστασης ή μια σχολή που πρέπει να… τελειώνει για να αρχίσουν οι κατατακτήριες. Όταν μπήκαμε στο μεταπτυχιακό, παρατηρούσα πλέον την εκδήλωση της απεγνωσμένης προσπάθειας αρκετών παιδιών να πείσουν πρώτα τον εαυτό τους και ύστερα τους γύρω ότι το να είσαι βιολόγος είναι πολύ καλύτερο από οτιδήποτε άλλο, ότι αυτή είναι η καλύτερη δυνατή εξέλιξη στη ζωή κάποιου, κυρίως όμως είναι καλύτερο από το να είσαι γιατρός ή και χημικός. Αυτό μάλιστα ήταν και το αγαπημένο θέμα συζήτησης στα κυλικεία και στις αίθουσες λίγο πριν το μάθημα. Κάποια από τα κυρίαρχα στοιχεία της παραπάνω επιχειρηματολογίας ήταν τα εξής: «Οι γιατροί είναι τεχνικοί κι όχι επιστήμονες», «Όλες τις καινοτομίες στο χώρο της ιατρικής τις έχουν θέσει βιολόγοι», «Οι χημικοί δεν έχουν ιδέα από βιολογικά συστήματα, μια βιοχημεία ξέρουν μόνο και αυτή όχι καλά», «Ο Θεός είναι βιολόγος» και πολλά άλλα. Παρατηρούσα και παρατηρώ ακόμα με τρόμο συναδέλφους, παλιούς συμφοιτητές, να βασανίζονται από την «κρίση» αυτή του να είσαι βιολόγος και αναρωτιέμαι, γιατί όλο αυτό; Γιατί αυτοί οι άνθρωποι αγωνίζονται να αποδείξουν ότι δεν είναι ελέφαντες; Προσπαθώ να παραλληλίσω την τάση αυτή με ανάλογες συμπεριφορές σε άλλες, καθημερινές καταστάσεις, μήπως και εντοπίσω αυτό που οδηγεί σε τέτοια μιζέρια τον κόσμο των βιολόγων. Μοιάζει σαν κάποιος πολύ ψηλός να προσπαθεί καθημερινά να πείσει τους γύρω του ότι το να είσαι πολύ ψηλός είναι ό,τι καλύτερο, με βασικό επιχείρημα πως αν είσαι κοντός ή μετρίου αναστήματος, δε θα γίνεις καλός μπασκετμπολίστας. Ένας ψυχαναλυτής θα έδινε σίγουρα μια ορθότερη και πιο φιγουράτη απάντηση σε αυτή τη συμπεριφορά, μα η κοινή λογική μου εξηγεί πως αυτή η στάση απέναντι σε μια ιδιότητα, το ύψος, μάλλον υποκρύπτει την απελπισμένη προσπάθεια του υποθετικού αυτού τύπου να μειώσει κατάτι τους άλλους, για να βιώσει την ηθική «ηδονή» του να βρεθεί πιο ψηλά, σε κάποια υποθετική επίσης κλίμακα αξιών από την πλειοψηφία των κοντύτερων από αυτόν άλλων. Το περίεργο είναι ότι ούτε ο ψηλός αυτός κύριος ούτε ο κάθε βιολόγος έχει λόγο να νιώθει υποδεέστερος και όμως αμφότεροι νιώθουν. Εύλογα γεννιέται το ερώτημα γιατί να συμβαίνει κάτι τέτοιο; Θα μπορούσε άραγε κάποιος ή κάποιοι να έκαναν τον άντρα αυτό να νιώθει άσχημα για το ύψος του και του τσάκισαν σε τέτοιο βαθμό την αυτοεκτίμηση και το ηθικό ώστε νιώθει συνεχώς την ανάγκη να αποδεικνύει ότι το να είσαι ψηλός είναι προσόν; Ειδικότερα για τη Βιολογία, η πρώτη σκέψη είναι ότι είναι νέα επιστήμη και ως τέτοια αντιμετωπίζεται ακόμα με καχυποψία, άγνοια ή αδιαφορία, στοιχεία που εισπράττουμε εμείς οι βιολόγοι. Η αρνητική ή αδιάφορη στάση του κόσμου δίνει τροφή στην προσπάθεια να αποδείξουμε ότι έχουμε μια πολύ σημαντική θέση στο επιστημονικό στερέωμα και μας οδηγεί στην επιλογή λανθασμένων τακτικών για να το καταφέρουμε. Ωστόσο πρέπει να αναζητηθούν περισσότεροι ένοχοι όταν οι μανάδες σπαράζουν από πόνο που το παιδάκι τους δε μπήκε στην Ιατρική αλλά στη Βιολογία και που ο περίγυρος θεωρεί ότι οι βιολόγοι είναι ένα σινάφι απροσδιορίστου ιδιότητας. Έχω την αίσθηση ότι μία βασική αιτία που η Βιολογία δεν έχει καταξιωθεί στο μυαλό των ανθρώπων, συχνά ούτε των βιολόγων, είναι γιατί δεν έχει αρκετούς ένθερμους υποστηρικτές και αγωνιστές ούτε καν μέσα στα δικά της χωράφια. Αν και υπάρχουν αρκετοί που ασχολούνται με θέρμη με τη συγκεκριμένη επιστήμη, δεν παύει να αποτελούν μια μειοψηφία ανίσχυρη να αλλάξει το κατεστημένο, ενώ άλλοι χρησιμοποιούν την επιστήμη ως μέσω πραγματοποίησης μιας ακραίας φιλοδοξίας –για να μη γίνει λόγος για ματαιοδοξία. Εξάλλου πολλοί αν και αγαπούν τη Βιολογία δεν θα εμβαθύνουν ποτέ, επηρεασμένοι από την κοινή γνώμη, από το φόβο μην καταλήξουν μέσα σε ένα χώρο ανθρώπων με ελάχιστη αίγλη και οικονομική επιφάνεια. Στην πράξη αυτό που διαπιστώνω, ανατρέχοντας και σε γεγονότα της δικής μου ζωής, είναι ότι όλα αυτά που μαστίζουν σήμερα τη Βιολογία και σκιάζουν την αξία και τη λάμψη της δεν είναι παρά ένα γονίδιο μιας σύγχρονης κοινωνικής αντίληψης που κωδικοποιεί για την αλληλουχία ατυχών και άστοχων κοινωνικών αντιδράσεων. Το γονίδιο αυτό προάγει τελικά την αμαύρωση του κύρους της Βιολογίας και της επιστήμης γενικότερα στο μυαλό του μέσου ανθρώπου, βιολόγου και μη, και τη ματαίωση των «βιοονείρων». Το πρώτο «κωδικόνιο» είναι σχεδόν πάντα οι φιλοδοξίες των γονιών μας, ακολουθούν οι ενοχές μας που δεν τις εκπληρώσαμε ή αντιταχθήκαμε σε αυτές «ενώ αυτοί έγιναν χίλια κομμάτια για εμάς» και ενδιάμεσα εντοπίζονται η ανύπαρκτη ενημέρωση των μαθητών για το πεδίο στο οποίο κινείται η επιστήμη, οι αμελητέες χρηματοδοτήσεις ερευνητικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων στη χώρα μας και μια σωρεία ακόμα παραγόντων. Τα κωδικόνια λήξης δομούνται από την απογοήτευση που βιώνουν οι βιολόγοι εξαιτίας της ανεργίας, της αντιμετώπισής τους ως «μη επιστημόνων» ακόμα και από τους «ειδήμονες» και τους κρατικούς φορείς και τελικά η εκπλήρωση της πρόβλεψης κάποιων ότι το να σπουδάσει κανείς Βιολογία είναι «σκέτη αποτυχία». Πράγματι η «προφητεία» επαληθεύεται, εφόσον οι βιολόγοι αφού βιώσουν την κριτική και φορέσουν το καπέλο του αποτυχημένου γιατρού ή του ημιεπιστήμονα-παρασκευαστή, αναγκάζονται να απασχοληθούν με αλλότρια για να επιβιώσουν, να γίνουν ντίλερς σε φαρμακευτικές εταιρίες, ενώ λίγοι «τυχεροί» θα εισδύσουν στο χώρο της εκπαίδευσης και θα προσπαθήσουν να πείσουν τους μαθητές για τις χαρές της επιστήμης. Σε κάθε περίπτωση όλο και περισσότεροι νέοι βιολόγοι μετανιώνουν για την επιλογή τους και η συμπάθεια που έτρεφαν άλλοτε για τη Βιολογία μετουσιώνεται σε απέχθεια ή αδιαφορία. Τελικά στην (επιπόλαιη) ερώτηση αν η Βιολογία είναι κάτι σαν την Ιατρική, οι απαντήσεις που συχνότερα δίνονται από συναδέλφους είναι δύο: «ναι κάτι σαν Ιατρική» ή «λίγο καλύτερο από ιατρική». Τόσα χρόνια μελετών, επιστημονικών θριάμβων και απρόσκοπτης προόδου δεν έχουν συμβάλει ιδιαίτερα στην εξάλειψη του αισθήματος της μειονεξίας, δεν έχουν βοηθήσει τους βιολόγους να ορθώσουν το ανάστημα, να αδιαφορήσουν για τις άστοχες αντιλήψεις των αδαών. Όσο ο καιρός περνάει όμως και διατηρείται αυτό το καθεστώς, τα πράγματα δε μπορεί παρά να χειροτερεύουν. Για παράδειγμα, είναι πια απαραίτητη προϋπόθεση για ένα βιολόγο που θέλει να εκπονήσει μια διατριβή, να ζει με το χαρτζιλίκι των γονιών του μέχρι τα 30 τουλάχιστον, αφού υποτροφίες υπάρχουν ελάχιστες και όσες υπάρχουν αδυνατούν να καλύψουν στοιχειώδεις ανάγκες -πόσο μάλλον όταν μια μοναδική υποτροφία πρέπει να μοιραστεί σε πολλούς. Ταυτόχρονα το εργαστήριο απαιτεί εξαντλητικά ωράρια απασχόλησης, πράγμα που αποκλείει μια δεύτερη εργασία. Το να περιμένουμε και να δεχόμαστε παθητικά κάθε χτύπημα από τη μία και από την άλλη να προσπαθούμε καθημερινά να αποδείξουμε ότι είμαστε «κάποιοι» με την πενιχρή μας επιχειρηματολογία και συχνά εκτοξεύοντας σφαίρες μίσους προς άλλους επιστήμονες, δυστυχώς είναι ασυμβίβαστα μεταξύ τους. Μάλλον είναι πια καιρός ο καθένας να αποφασίσει με ποια ομάδα θα παίξει, να σκεφτεί τι ζητάει και μέχρι πού είναι διατεθειμένος να φτάσει, ώστε να μπορέσουμε κάποτε να διεκδικήσουμε τα αυτονόητα, αφού έχει καταντήσει πλέον το πιο παρήγορο που ακούμε να είναι «Πω πω είσαι βιολόγος!!! Γουστάρω!!! Έχεις ανακαλύψει τίποτα καλό;». |
